29 Ağustos 2026 tarihinde güncellenen bilgilere göre, Suna ve İnan Kıraç Vakfı İstanbul Araştırmaları Enstitüsü (İAE), kent kültürü ve tarihine yönelik bilimsel katkılarını sürdürerek yeni bir eseri okuyucularla buluşturdu. Yüksek mimar ve akademisyen Hasan Kuruyazıcı’nın titiz araştırmaları sonucunda hazırlanan “Batılılaşan İstanbul’un Mimarları, 1800–1950” adlı kitap, İstanbul’un 19. yüzyıldan 20. yüzyılın ortalarına kadar uzanan modern mimarlık serüvenini aydınlatıyor. Bu kapsamlı biyografik sözlük, özellikle Pera/Beyoğlu gibi semtlerin Batılı bir kimliğe bürünmesinde rol oynayan mimarları ve onların eşsiz eserlerini bir araya getiriyor.
Kitabın temel çıkış noktası, Kuruyazıcı’nın uzun yıllar boyunca yanıtını aradığı kritik bir soruydu: 19. yüzyıl İstanbul’unda yükselen neoklasik, neorönesans ve neobarok üsluptaki yapıların arkasındaki mimarlar kimlerdi? Bu soru, çalışmanın omurgasını oluştururken, sadece yapıların mimarlarını gün yüzüne çıkarmakla kalmıyor, aynı zamanda dönemin çok dilli ve çok kültürlü mimarlık ortamını ve mesleğin geçirdiği dönüşümleri de gözler önüne seriyor. Kitap, onlarca mimarı ilk kez literatüre kazandırarak, İstanbul’un kültürel ve mimari gelişimine dair önemli bir boşluğu dolduruyor.
Unutulmuş Mimarların İzinde
İstanbul’un modernleşme sürecinde mimarlık eğitimi ve mesleki yapılanma önemli değişimler geçirdi. Hassa Mimarları Ocağı’nın 1831’de kapanmasının ardından, Sanayi-i Nefise Mekteb-i Âlisi’nin 1882’de kuruluşuna kadar geçen dönemde, kentte bağımsız bir mimarlık okulu bulunmuyordu. Bu boşluk, İstanbul’un mimari çehresinin şekillenmesinde farklı aktörlerin devreye girmesine neden oldu. Avrupa’daki saygın kurumlar olan École des Beaux-Arts ve Accademia di Belle Arti gibi okullarda eğitim görmüş, serbest çalışan Rum, Ermeni ve Levanten mimarlar ile İstanbul’a gelen Avrupalı mimarlar, bu dönemde kentin yeni yüzünü inşa eden başlıca isimlerdi. Ancak, bu isimlerin çoğunun kayda değer bir meslek örgütü çatısı altında olmaması, zamanla unutulmalarına yol açtı.
Hasan Kuruyazıcı’nın bu eseri, tam da bu noktada devreye girerek, geçmişin tozlu sayfalarında kaybolmuş bu önemli mimarları yeniden gün ışığına çıkarıyor. Kitap, bina cephelerinden ticaret yıllıklarına, arşiv belgelerinden dönemin gazete kayıtlarına kadar geniş bir yelpazede kaynakları tarayarak, bu mimarların kimliklerini, eğitimlerini, projelerini ve İstanbul’a katkılarını detaylı bir şekilde inceliyor. Bu sayede, İstanbul’un mimarlık tarihine dair önemli bir belgesel boşluk doldurulmuş oluyor. Haftanın Kitapları: Biyografiden Gerilime Edebiyat Dünyasından Seçkiler başlıklı haberimiz de bu tür eserlerin kültür sanat dünyasındaki yerini gözler önüne seriyor.
İstanbul’un Kültürel Mirasına Katkı
İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, Suna ve İnan Kıraç Vakfı çatısı altında, tarih öncesinden bugüne İstanbul çalışmalarının bilimsel altyapısını güçlendirme misyonunu üstlenmiş bir kurumdur. Enstitü, araştırmaları, uzmanlık kütüphanesi, arşivleri, bilimsel etkinlikleri ve yayınlarıyla kentin kültürel mirasının korunmasına ve anlaşılmasına büyük katkı sağlamaktadır. “Batılılaşan İstanbul’un Mimarları, 1800–1950” de bu misyonun önemli bir parçası olarak, İstanbul’un mimari kimliğinin oluşumunda kilit rol oynayan ancak genellikle göz ardı edilen isimleri ve hikayeleri güncel literatüre kazandırıyor. Kitap, sadece mimarlık tarihçileri için değil, aynı zamanda İstanbul’un kültürel dokusuna ilgi duyan geniş bir okuyucu kitlesi için de değerli bir kaynak niteliği taşıyor. Kitabın, İstanbul’un çok katmanlı geçmişini anlama yolculuğunda önemli bir rehber olacağı kuşkusuzdur.
Bu tür kapsamlı çalışmalar, kentlerin sadece fiziksel yapılarını değil, aynı zamanda o yapıları inşa eden insanların kültürel ve sosyal bağlamlarını da anlamamıza yardımcı olur. Hasan Kuruyazıcı’nın bu eseri, İstanbul’un sadece bir coğrafya değil, aynı zamanda farklı kültürlerin ve medeniyetlerin kesişim noktası olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Kitap, İstanbul’un mimari dönüşümünü, dönemin sosyal, ekonomik ve siyasi dinamikleriyle birlikte ele alarak, okuyuculara zengin ve çok boyutlu bir bakış açısı sunuyor. Bu da tıpkı Girne Açıklarındaki Gemi Faciası: Katamaran Neden Battı? Uzmanlar Değerlendirdi gibi olayların derinlemesine incelenmesi gerekliliğini hatırlatıyor.
