Türkiye Sermayesinin Yeni Rotası: Suriye’de Ucuz Emek Arayışı

Türkiye sanayisinde yıllardır asgari ücretin altında, kayıt dışı ve sendikasız çalıştırılarak kâr marjlarını korumanın temel dişlisi haline getirilen Suriyeli mülteci emeği, artan yerel maliyetler ve sınır hattındaki siyasi kırılmalar eşliğinde sınırın diğer tarafına taşınıyor. İçeride işçilerin insanca yaşam ve zam taleplerini “rekabet gücümüz kırılır” gerekçesiyle bastıran sermaye çevreleri, sınırın hemen ötesinde yarattığı hukuksuz ve sendikasız ucuz emek vahasıyla kâr marjlarını koruma peşinde koşuyor.

Suriye’deki iç savaşın ardından bölgede ekonomik ve jeopolitik çıkarları için varlık gösteren Türkiye, bölgesel aktörlerle sıkı bir rekabet yürütüyor. Dış politikadaki bu hareketlilik sürerken, Ankara ve Tel Aviv Arasında Suriye’de Miras Kavgası Başladı iddiaları bölgedeki ekonomik ve siyasi çekişmenin boyutunu gözler önüne seriyor. İsrail’in Golan Tepeleri başta olmak üzere etki alanını artırması, Türkiye sermayesinin bölgedeki stratejik hamlelerini hızlandıran ana motivasyon kaynaklarından biri haline geliyor.

Geçmişten Günümüze Ucuz Emek Bağımlılığı

Yıllardır iktidar ve sermaye temsilcilerinin itiraflarıyla meşrulaştırılan mekanizma, bugün sınır ötesinde kurulan organize sanayi bölgeleriyle (OSB) kurumsallaşıyor. Eski Başbakan Yardımcısı Veysi Kaynak’ın “Suriyeliler olmasa fabrikalar durur” sözleriyle ilk kez en üst düzeyde dile getirilen ucuz emek bağımlılığı, ilerleyen süreçte Gaziantep ve Kahramanmaraş gibi sanayi merkezlerindeki patron kulüplerinin en temel argümanı haline gelmişti.

Aralık 2024’te Şam yönetiminin devrilmesiyle başlayan süreç ise tüm dengeleri altüst etti. Fabrikalarda ve atölyelerde çalışan Suriyeli işçilerin memleketlerine dönme ihtimali patron kulüplerinde önce panik yarattı, ardından bu kaygı fabrikayı sınırın ötesine taşıma hamlesine dönüştü. Bölgedeki diplomatik ve askeri gelişmeler tıpkı Hakan Fidan’dan İranlı Mevkidaşıyla Kritik Diplomasi Trafiği! başlıklarına yansıyan yoğun diplomasi trafiği gibi ekonomik denklemleri de doğrudan etkiliyor.

Sermaye Örgütlerinin Yeni Rotası: Mısır Değil Halep

Geri dönüş tartışmalarının yoğunlaştığı dönemde İstanbul Tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği (İTHİB) Başkanı Ahmet Öksüz, yeni rotayı açıkça çizerek emek yoğun sektörlerde sınırın hemen ötesinde bir üretim başlatmanın Türkiye’yi avantajlı kılacağını savunmuştu. Benzer şekilde, Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) kanadından gelen açıklamalar da Suriye-Halep odaklı ortak üretim modellerinin sinyallerini verdi. Benzer küresel krizler ve bölgesel gerilimler, tıpkı Hürmüz Boğazı’nda Tanker Krizi: İran’dan ABD’ye Sert Ültimatom! olayında olduğu gibi enerji ve ticaret yollarının yanı sıra üretim üslerinin de yer değiştirmesine neden oluyor.

İçeride artan enflasyon, yüksek vergiler ve sendikalı işçi talepleri karşısında daralan sermaye, çözümü üretim hatlarını sınır dışına kaydırmakta arıyor. Uzmanlar, bu durumun hem Türkiye’deki iş gücü piyasasını hem de bölgedeki demografik ve ekonomik dengeleri derinden sarsacağını belirtiyor.