Macaristan’dan BYD’ye Yakın Markaj: İktidar Değişimi Sert Rüzgarlar Estiriyor

Budapeşte, Macaristan — Küresel elektrikli araç pazarının dev ismi BYD, Macaristan’da siyasi iktidarın değişmesiyle birlikte beklenmedik pürüzlerle karşı karşıya kaldı. Eski Başbakan Viktor Orban döneminde imzalanan devasa yatırım anlaşmaları, yeni Magyar hükümeti tarafından adeta masaya yatırıldı. Avrupa Birliği (AB) ile ilişkileri yeniden rayına oturtmayı ve dış politikada şeffaflığı savunan yeni yönetim, Çinli üreticinin faaliyetlerini çok yönlü bir denetim sürecine soktu.

Eski Dönem Anlaşmaları ve Gizli Teşvikler İncelemede

Macaristan Dışişleri Bakanlığı yetkilileri tarafından paylaşılan bilgilere göre, Temmuz ayı sonunda eski hükümetin BYD’ye kamuoyuna yansımayan ciddi miktarlarda teşvik vadettiği ortaya çıktı. Bununla birlikte, yaklaşık 10 bin Çinli işçinin ülkeye kabul edilmesi yönünde varılan mutabakatlar da yeni kabinenin dikkatinden kaçmadı. Avrupa operasyonlarının merkezi olarak Macaristan’ı seçen ve Szeged kentinde kurduğu dev elektrikli araç fabrikasında bu yıl içerisinde seri üretime geçmeyi planlayan şirket, bu siyasi ve hukuki dalgalanmanın gölgesinde kaldı.

Ülkedeki bu kritik gelişmeler, ekonomi çevrelerinde ve teknoloji dünyasında büyük yankı uyandırırken, uzmanlar benzer büyük ölçekli küresel ortaklıkların yerel politikalarla nasıl şekillendiğini tartışıyor. Benzer şekilde, Türkiye ve dünya genelinde de devasa altyapı ve sanayi adımları atılırken, örneğin Cumhurbaşkanı Erdoğan Rize’de: 10 Milyarlık Yatırım Açılışı gibi hamlelerin şeffaflık ve denetim süreçleri uluslararası kamuoyunda da yakından takip ediliyor.

İşçi Hakları ve Çalışma Koşulları Tepki Çekiyor

BYD’nin Szeged fabrikasının inşaat sahasında yaşananlar yalnızca mali ve politik boyutta kalmadı; işçi hakları ihlalleri de uluslararası sivil toplum kuruluşlarının radarına girdi. New York merkezli China Labor Watch tarafından yayımlanan raporlar, tesiste çalışan bazı Çinli işçilerin haftanın 7 günü ve günde 14 saate varan aşırı mesailerle çalıştırıldığını gözler önüne serdi. Ödenmeyen fazla mesailer ve ağır çalışma koşulları, insan hakları örgütlerinin yanı sıra Avrupalı milletvekillerinin de tepkisini topladı.

Çıkar Çatışması ve Çevre İhlalleri Soruşturuluyor

Sürecin en dikkat çekici krizlerinden biri de Orban döneminin eski Dışişleri Bakanı Peter Szijjarto’nun, Temmuz ayında milletvekilliğinden istifa ederek doğrudan BYD bünyesinde yönetici koltuğuna oturması oldu. Görevde olduğu süreçte BYD yatırımının şartlarını müzakere eden Szijjarto’nun bu hamlesi, açık bir çıkar çatışması olarak değerlendiriliyor. Magyar yönetimi; teşviklerin, vergi indirimlerinin, ruhsatların ve kamu kaynaklı altyapı çalışmalarının tamamının bu perspektifle inceleneceğini duyurdu.

Öte yandan, sektör yayın organlarının raporlarına göre BYD’nin fabrika sahasında gerekli yasal testleri yaptırmadan 20 hektarlık tarım arazisine hafriyat toprağı taşıdığı tespit edildi. Yapılan analizlerde toprakta belirli kirletici maddelere rastlanması üzerine derhal soruşturma başlatıldı. Kirliliğin yasal sınırların altında kalması hapis veya kapatma cezasını önlesefilter, şirkete 10 milyon Macar forinti idari para cezası kesildi. Bu olaylar silsilesi, tıpkı Tekirdağ’da Derede Şoke Eden Toplu Balık Ölümleri! haberinde olduğu gibi doğanın ve ekosistemin korunmasının ne denli hassas bir denetim mekanizması gerektirdiğini bir kez daha kanıtladı.

Yaşanan tüm bu krizler karşısında BYD Başkan Yardımcısı Stella Li, şirketin yerel yasalara tamamen uyum sağladığını ve fabrika yatırımlarına olan bağlılıklarının tam olduğunu savunsa da, yeni Macaristan yönetiminin çevre yasalarını ihlal eden batarya ve otomotiv fabrikalarına tanınan ayrıcalıkları hızla kaldırması, Çinli devin işinin bu coğrafyada hiç de kolay olmayacağını gösteriyor.