Borsada Sert Düşüşün Perde Arkası: Likidite Krizi

İstanbul, Türkiye — Sermaye piyasalarında uzun süredir kapalı kapılar ardında konuşulan riskler, 16 Eylül işlem gününde adeta gün yüzüne çıktı. Borsa İstanbul’da yaşanan tarihi satış dalgası, yatırımcıları şoke ederken BIST 100 endeksi günü yüzde 5,54 kayıpla 13 bin 122,58 puandan kapattı. Gün içindeki kayıpların yüzde 6 sınırını aşmasıyla birlikte endekse bağlı devre kesici mekanizması devreye sokuldu. Yaşanan bu sarsıntı, sadece bir günlük endeks kaybı olarak kalmayıp, piyasanın genelindeki kırılganlıkları ve yapay zeka destekli algoritmik işlemlerin yarattığı riskleri bir kez daha tartışmaya açtı.

Sığ Hisselerden Tüm Piyasaya Yayılan Domino Etkisi

Piyasalardaki krizin fitilini çeken temel unsur, düşük dolaşımlı ve likiditesi zayıf olan sığ hisselerdeki anormal hareketlilik oldu. Serbest yatırım fonlarına dahil edilen bu kâğıtlar, yapay al-sat işlemleri ve kaldıraçlı pozisyonlar sayesinde ekonomik gerçeklikten tamamen kopuk seviyelere taşındı. Fonlardan hızla nakde dönmek isteyen yatırımcıların talepleri karşısında sıkışan portföy yöneticileri, ellerindeki daha likit ve güvenilir varlıkları satmak zorunda kaldı.

Bu durum, başlangıçta sadece belirli hisselerle sınırlı kalan problemin kısa sürede tüm piyasaya yayılmasına yol açtı. Öte yandan, sadece borsa değil, para piyasası fonlarına kadar uzanan bir güvensizlik sarmalı oluştu. Uzmanlar, olası ödeme gecikmelerinin bile piyasada yeni bir panik dalgası yarattığını ifade ediyor.

Ekonomistlerden Sert Uyarı: “Göz Göre Göre Geldi”

Cumhuriyet’e değerlendirmelerde bulunan ekonomist Bilhan Elif Yılmaz, Türkiye sermaye piyasalarının tarihinin en karmaşık sınavlarından birini verdiğini belirtti. Şirketlerin kâğıt üzerindeki piyasa değerlerinin gerçek ekonomiden kopmasının rasyonellik sorununu doğurduğunu söyleyen Yılmaz, denetim mekanizmalarının yetersizliğine işaret etti. Piyasaların iç içe geçmiş yapısı nedeniyle bir noktadaki sarsıntının tüm finansal ekosistemi tehdit ettiğini vurgulayan uzmanlar, tıpkı İtalya’da Film Gibi Gasp: 6 Milyonluk Türk TIR’ı Kaçırıldı olayındaki gibi planlı ve organize risklerin piyasayı hazırlıksız yakaladığını dile getirdi.

Ekonomist Emre Şirin ise tablonun çok daha geniş bir ekonomik çerçevede okunması gerektiğini belirterek, yaşananların “göz göre göre gelen bir deprem” olduğunu ifade etti. Denetim ve düzenlemelerde geç kalınmasının faturasının yine küçük yatırımcıya kesildiğini belirten piyasa aktörleri, acil ve yapısal reformların şart olduğunun altını çiziyor. Tıpkı Karadeniz’deki enerji hamleleri gibi stratejik alanlarda olduğu gibi sermaye piyasalarında da şeffaflığın artırılması gerektiği (benzer bir perspektif için Bakan Bayraktar’dan Karadeniz Gazı İçin Net Tarih analizine göz atılabilir) uzun vadeli istikrar için hayati önem taşıyor.