Küresel Gıda Fiyatları Son 4 Yılın Zirvesinde! Neden Artıyor?

ANKARA, TÜRKİYE — Küresel gıda fiyatları, iklim krizinin tetiklediği aşırı hava olayları, artan jeopolitik gerilimler ve kritik ticaret yollarındaki lojistik aksamaların baskısıyla yaklaşık son 4 yılın en yüksek seviyesine tırmandı. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Dünya Bankası verilerine göre, piyasalardaki bu endişe verici tırmanış milyonlarca tüketiciyi ve ekonomiyi doğrudan etkiliyor.

Piyasa analistleri, Orta Doğu’daki çatışmaların yanı sıra Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Karadeniz koridorundaki sevkiyatlar üzerinde yarattığı belirsizliklerin tarım emtialarını sarstığını belirtiyor. Enerji maliyetlerindeki dalgalanmalar ve gübre fiyatlarının yüksek seyrini koruması da üreticilerin maliyetlerini katlıyor.

Lojistik Maliyetleri Tedarik Zincirini Vuruyor

Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı hatlarındaki güvenlik tehditleri, uluslararası taşımacılık devlerini Ümit Burnu gibi çok daha uzun ve maliyetli rotalara yönlenmeye zorladı. Bu rota değişiklikleri teslimat sürelerini uzatırken; yakıt, navlun ve sigorta giderlerini rekor düzeyde artırdı. Uzmanlar, bu durumun sadece enerji ve gübreyi değil, aynı zamanda tahıl ve temel gıda sevkiyatlarını da olumsuz etkilediğini vurguluyor.

Öte yandan, iş dünyasının sürdürülebilirlik ve iklim kriziyle mücadele adımları kapsamında küresel iş dünyası COP31 için New York’ta buluşuyor zirvesinde ele alınan tarımsal üretim ve yeşil enerji dönüşümü politikaları, gıda arz güvenliğinin geleceği açısından hayati önem taşıyor.

FAO Endeksi Zirveyi Gördü: Hangi Kalemler Artışta?

Ağustos ayında FAO Gıda Fiyat Endeksi aylık bazda yüzde 1,9 oranında artış göstererek 133,3 puana yerleşti. Böylece endeks, Kasım 2022 tarihinden bu yana kaydedilen en yüksek seviyesine ulaştı. Yıllık bazda ise küresel gıda fiyatlarında yüzde 2,5’lik bir artış göze çarpıyor.

Ağustos ayında endekste yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şeker olmak üzere tüm alt gruplarda fiyat artışları kaydedildi:

• Şeker: Sıcak ve kurak havaların Avrupa Birliği’nde şeker pancarı verimini düşürmesi ve Brezilya’daki üretim kayıplarıyla birlikte şeker fiyatları aylık bazda yüzde 11,9 fırladı.
• Tahıl ve Buğday: Karadeniz’deki ihracat dar boğazları ve Avrupa’daki kuraklık nedeniyle buğday fiyatları yıllık bazda yüzde 15 artış kaydetti. Mısır ve pirinçte de yukarı yönlü hareketler sürdü.
• Bitkisel Yağlar: Güneydoğu Asya’da El Nino’nun üretime olası olumsuz etkileri ve güçlü ithalat talebi, bitkisel yağ fiyatlarını son 3 ayın zirvesine taşıdı.

Ayrıca Türkiye iç pazarında ve dış ticaret dengelerinde de gıda arzına paralel olarak tedarik zinciri optimizasyonuna yönelik çalışmalar hız kesmeden devam ediyor. Bu kapsamda İstanbul’dan ABD’ye ihracat köprüsü yüzde 9,1 artış kaydetti ve dış ticaret hacmindeki dinamizm tarım dışı sektörlerde olduğu gibi gıda lojistiğinde de alternatif pazar arayışlarını güçlendirdi.

Küresel Tahıl Üretiminde Düşüş Beklentisi

FAO’nun yayımladığı son raporlar, bu yıl küresel tahıl üretiminin geçen yıla kıyasla yüzde 2 oranında azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerileyeceğini öngörüyor. Uzmanlar, iklim krizine karşı dayanıklı tarım tekniklerinin benimsenmemesi durumunda önümüzdeki dönemde gıda enflasyonunun kalıcı bir tehdit olmaya devam edeceği uyarısında bulunuyor.