Küresel Ekonomi ve Siyaset Kıskacında: Dünya Beşten Büyüktür!

Küresel siyasetin ve finans çevrelerinin kalbi, geride bıraktığımız günlerde gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu toplantılarında attı. Geçmiş yıllarda ekonomi çevreleri tarafından sadece diplomatik bir rutin olarak görülen ve göz ardı edilen bu zirveler, günümüz dünyasında artık piyasaların yönünü tayin eden en kritik dönemeçlerden biri haline geldi. Siyaset ile ekonomiyi birbirinden bağımsız iki ayrı kompartıman olarak görme hatası, yerini jeopolitik risklerin doğrudan ekonomik parametreleri şekillendirdiği gerçeğine bıraktı.

Siyaset ve Ekonomi Ayrılmaz Bir Bütün Haline Geldi

Liderlerin küresel kürsülerde yalnızca kendi ulusal çıkarlarını gözettiği, ortak refah ve barış vizyonundan uzaklaştığı bir dönemden geçiyoruz. Dünyayı daha yaşanabilir kılmak adına inşa edilen uluslararası mekanizmaların ardı ardına sınıfta kalması, küresel sistemi derin bir yönetim krizine sürüklüyor. Bu kaotik ortamda, küresel barış ve adaleti samimiyetle savunan seslerin başında ise Türkiye geliyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2013 yılında ilk kez formüle ettiği “Dünya beşten büyüktür” yaklaşımı, başlangıçta bazı çevrelerce ütopik bir söylem olarak nitelendirilse de bugün gelinen noktada küresel sistemin yegane çıkış yolu olarak kabul görüyor.

Uluslararası arenada güç dengeleri hızla değişirken, uzmanlar ABD ve Çin’in Yeni Küresel Düzeni: G2 İttifakı mı Doğuyor? sorusunun yanıtını arıyor. Ancak iki kutuplu ya da beş ülkenin vetosuna sıkışmış bir dünya modeli, insanlığın karşı karşıya kaldığı devasa sorunlara çözüm üretmekte yetersiz kalıyor. Rusya’nın Kırım’ı ilhakıyla başlayan, ardından Ortadoğu’da yayılan çatışmalarla tırmanan jeopolitik gerilimler, küresel istikrarı adeta kaplumbağa hızıyla ilerleyen bir diplomatik sürece mahkum ediyor.

Eşitsizlikler Derinleşiyor, Sistem Kilitleniyor

Dünya, bundan 13 yıl öncesine kıyasla çok daha öngörülemez ve kırılgan bir noktaya savrulmuş durumda. Siyasi arenadaki çözümsüzlük dalgası küresel ekonomi çarklarını doğrudan etkiliyor; bozulan ekonomik dengeler ise dönüp siyasi yapıları daha da istikrarsızlaştırıyor. Bu kısır döngü, uluslararası sistemin aktörlerini adeta içeriden çürütüyor. Savaşlar, ambargolar ve lojistik hatlardaki kesintiler yerel pazarları da doğrudan vuruyor.

Örneğin iç pazarda dengeleri korumak adına Ticaret Bakanlığı’ndan 535 firmaya dahilde işleme izni verilmesi gibi mikro adımlar yerel üreticilere nefes aldırmaya çalışsa da, makro düzeydeki küresel fırtınalar korumacı duvarları aşmayı başarıyor. Diğer taraftan, modern harp sahasında dengeleri altüst eden ve savunma sanayisinin en kritik unsurlarından biri haline gelen silahlı insansız hava aracı teknolojilerindeki hızlı gelişim, ülkelerin güvenlik stratejilerini sil baştan yazmasına neden oluyor.

Batı Demokrasileri Temelden Sarsılıyor

Küresel sorunlara çözüm üretmesi beklenen ancak sistemi bizzat kilitleyen “süper güçler”, kendi yarattıkları vurdumduymazlığın bedelini artık kendi sınırları içinde ödemeye başladı. Düzensiz göç dalgaları, sınır güvenliği krizleri, tırmanan terör olayları ve refahın adaletsiz paylaşımı, bir zamanlar sarsılmaz birer kale olarak görülen Batılı “liberal demokrasilerin” temellerini çatırdatıyor. Toplumsal gerilimlerin ve siyasi kutuplaşmanın zirve yaptığı günümüzde, insanlığın ortak geleceğini inşa etmek için daha adil, kapsayıcı ve çok sesli bir küresel yönetim modeline geçilmesi artık bir tercih değil, hayatta kalma meselesidir.