BM Uyardı: İran Savaşı Nedeniyle Yakıt Sübvansiyonları 1 Trilyon Doları Aşabilir

Küresel ekonomi, bir süredir devam eden çok katmanlı krizlerin pençesinde zorlu bir sınav veriyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından yayınlanan son rapor, özellikle İran savaşı ve bunun küresel enerji piyasaları üzerindeki domino etkisinin, dünya genelindeki devlet bütçelerini uçuruma sürüklediğini gözler önüne seriyor. Hükümetlerin, vatandaşlarını yüksek enerji maliyetlerine karşı korumak amacıyla devreye aldığı yakıt sübvansiyonları, vergi iadeleri ve fiyat sınırlamaları gibi önlemlerin toplam maliyetinin bu yıl 1 trilyon dolar barajını aşması bekleniyor.

Enerji Piyasalarında “Üç Ayaklı Kriz”

UNDP Baş Ekonomisti George Gray Molina, mevcut tabloyu “üç ayaklı bir kriz” olarak tanımlıyor. Bir tarafta İran merkezli jeopolitik gerilimlerin tetiklediği petrol fiyatlarındaki volatilite, diğer tarafta küresel çapta yükselen borçlanma maliyetleri ve tüm bu tabloyu ağırlaştıran El Niño hava olayları, ülkelerin hareket alanını daraltıyor. Bu durum, özellikle enerji güvenliğini sağlamak isteyen ülkeleri zorlu kararlara itiyor. Örneğin, bölgedeki kritik gelişmeler ABD’den Körfez’e stratejik hamleler yapılmasına neden olurken, enerji hatlarının korunması için askeri ve ekonomik bütçeler alarm veriyor.

Bütçeler Sıkışıyor: En Kötüsü Henüz Gelmedi mi?

Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Uluslararası Enerji Ajansı’ndan alınan verilerle hazırlanan analiz, Nisan ve Eylül ayları arasında yardım önlemlerini uygulamaya koyan ülkelerin sayısının neredeyse iki katına çıktığını gösteriyor. Ancak bu yardımlar artık bütçe disiplinini bozacak seviyelere ulaşmış durumda. Birçok ülke, altın fiyatlarında hareketli günler yaşanırken ve enflasyonist baskılar devam ederken, enerji desteklerini finanse etmekte zorlanıyor.

UNDP ofisleri ile Eylül ayında gerçekleştirilen anket çalışmaları, kurumun sahadaki birimlerinin “en kötüsünün henüz yaşanmadığı” konusunda hemfikir olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle Orta Doğu’daki krizin önümüzdeki altı ay boyunca küresel ekonominin ana gündem maddesi olacağı ve enerji fiyatlarını yukarı yönlü baskılayacağı öngörülüyor.

Politika Müdahaleleri Sürdürülebilir mi?

Hükümetler, beş ay boyunca akaryakıt vergisi indirimleri ve sübvansiyonlarla tüketicinin üzerindeki yükü hafifletmeye çalışsa da, bu politika artık bir “sürdürülebilirlik krizi”ne dönüşmüş durumda. Borçlanma maliyetlerinin artması, devletlerin borç çevirme kapasitesini sınırlarken, aynı zamanda sosyal refah harcamaları ile enerji destekleri arasında bir tercih yapmaya zorluyor. Uzmanlar, önümüzdeki birkaç ayın, fiyat sınırlandırmaları uygulayan hükümetler için “kritik bir eşik” olacağını belirtiyor.

Küresel enerji piyasalarındaki bu belirsizlik, sadece bir ekonomi haberi değil, aynı zamanda toplumların sosyal huzurunu doğrudan etkileyen bir güvenlik meselesi olarak öne çıkıyor. Hükümetlerin, bütçe açıklarını dengelemek ile halkın alım gücünü korumak arasında kurmaya çalıştığı hassas denge, önümüzdeki dönemde daha da çetinleşecek gibi görünüyor.