James Mellaart Arşivinden Çıkan Sahte Arkeolojik Belgeler

Anadolu’nun tarih öncesi geçmişine ışık tutan en önemli keşiflere imza atan İngiliz arkeolog James Mellaart, ölümünün ardından gün yüzüne çıkan sahte belgelerle bilim dünyasını sarsmaya devam ediyor. 1960’lı yıllarda Konya’daki Çatalhöyük yerleşiminde yürüttüğü kazılarla küresel bir şöhrete kavuşan Mellaart’ın, akademik hayatı boyunca kendi hazırladığı sahte çevirileri ve çizimleri gerçek antik buluntular gibi sunduğu ortaya çıktı.

Anadolu’yu Adım Adım Gezen Bir Araştırmacı

1925 yılında Londra’da doğan James Mellaart, eğitiminin ardından 1951’de Ankara İngiliz Arkeoloji Enstitüsü bünyesinde çalışmak üzere Türkiye’ye geldi. Araç kullanamayan Mellaart, Anadolu coğrafyasını tren, otobüs ve çoğunlukla yaya olarak katetti. En zorlu hava koşullarında bile arazide yürüme yeteneğiyle tanınan araştırmacı, başkalarının gözden kaçırdığı yüzlerce tarih öncesi yerleşimi haritalandırmayı başardı.

Türkiye’deki çalışmaları sırasında İstanbul ile güçlü bir bağ kuran arkeolog, 1952 yılında Fikirtepe kazılarında Arlette Meryem Cenani ile tanıştı. 1954’te evlenen çift, uzun yıllar Boğaziçi’nin simge yapılarından biri olan Kanlıca’daki Safvet Paşa Yalısı’nda ikamet etti. Mellaart’ın eşi Arlette, kazıların belgelenmesinde, kampların idaresinde ve tercüme süreçlerinde kilit rol oynadı. Yalı, yerli ve yabancı bilim insanlarının buluşma noktası hâline gelirken araştırmacının karmaşık kişiliği de bu mekânda şekillendi.

Hacılar’dan Çatalhöyük’e Uzanan Şöhret

Mellaart, 1957–1960 yılları arasında Burdur’daki Hacılar kazılarını yönetti. 1958 yılı sonlarında ise David French ve Alan Hall ile birlikte dünya tarihini değiştirecek olan Çatalhöyük’ün Neolitik niteliğini tespit etti. 1961 yılında başlatılan resmî kazılar, 1965’e kadar devam etti. Birbirine bitişik kerpiç evler, boğa başları, duvar freskleri ve ana tanrıça heykelcikleri, yerleşik hayatın gelişimine dair tüm tezleri baştan yazdı.

Akademik çevreler, arkeolojik metinlerin ve tarihi kayıtların sahtecilikten arındırılmasının ne denli önemli olduğunu vurgularken, kültür-sanat sayfalarında da bu durum sıkça işleniyor; nitekim Cumhuriyet Pazar 1906. Sayısıyla Okurlarıyla Buluşuyor gibi yayınlar aracılığıyla da tarih meraklıları süreci yakından izliyor. Diğer taraftan, tarihte yaşanan bu tür manipülasyonlar modern dönemde fon vurgunu soruşturmasında uzmanlardan kritik inceleme çağrısı yapılarak benzer sahtecilik ve aldatma vakalarının adli makamlarca aydınlatılması gerekliliğini anımsatıyor.

Çalışma Odasında Üretilen Sahte Tarih

2012 yılında yaşamını yitiren James Mellaart’ın Londra’daki çalışma odasında ve arşivlerinde yapılan kapsamlı incelemeler, araştırmacının parlak kariyerine gölge düşürdü. Mellaart’ın kayıp olduğunu iddia ettiği Luvi dili yazıtlarını ve bazı duvar resimlerini kendi kurgulayarak taslaklar hâlinde sakladığı belirlendi. Araştırmacılar, Mellaart’ın kurduğu teorileri kanıtlamak uğruna gerçek arkeolojik bulguları sahte çeviriler ve hayalî belgelerle desteklediğini tespit etti.

Bilim dünyasında gerçeğin ortaya çıkarılması için uygulanan titiz denetimler, bilim insanları yeşil görünme potansiyeline sahip beyaz cüce keşfetti haberinde olduğu gibi pozitif bilimlerde gözleme dayalı doğrulamaların vazgeçilmezliğini kanıtlıyor. Mellaart’ın Çatalhöyük’te ulaştığı gerçek keşifler arkeoloji için paha biçilemez bir değer taşımaya devam etse de, kendi ürettiği sahte veriler arkeoloji tarihinin en karmaşık sahtecilik olaylarından biri olarak kayıtlara geçmiş bulunuyor.