Türkiye’de Kişi Başına Yılda 93 Kilogram Gıda Çöpe Atılıyor

Türkiye genelinde gıda israfının boyutları her geçen gün daha ciddi bir ekolojik ve ekonomik tehdit oluştururken, yayımlanan güncel veriler sorunun büyüklüğünü gözler önüne seriyor. Biruni Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Berre Zeynep Uçan Kayaalp, gastronomi sektöründe sürdürülebilir atık yönetimi, gıda israfının temel nedenleri ve atıkların ekonomiye kazandırılmasına dair önemli değerlendirmelerde bulundu.

Gastronominin yalnızca tabak sunumu veya lezzetten ibaret olmadığını belirten Kayaalp, tarladan tabağa uzanan tüm süreçlerin kaynak tüketimi ve atık oluşumu açısından büyük bir sorumluluk barındırdığını ifade etti. Küresel ölçekte yaşanan iklim krizi ile gıda israfı arasındaki doğrudan bağa dikkat çeken uzman isim, perakende, yiyecek-içecek sektörü ve hanelerde israfın ulaştığı ürkütücü rakamları paylaştı.

Küresel Gıda İsrafı Rakamları ve Çevresel Etkileri

Uluslararası istatistiklere göre, sadece 2022 yılında dünya genelinde 1,05 milyar ton gıda israf edildi. Bu devasa miktar, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila 10’undan doğrudan sorumlu tutuluyor. Toplam israfın yüzde 28’lik kısmı, yani yaklaşık 290 milyon tonu doğrudan yiyecek-içecek sektöründen kaynaklanıyor. Benzer şekilde, ekonomik istikrarsızlıklar ve küresel krizler de gıda tedarik zincirindeki kayıpları artıran etkenler arasında yer alıyor.

Türkiye’deki duruma odaklanan Dr. Öğr. Üyesi Berre Zeynep Uçan Kayaalp, Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından yayımlanan 2021 Gıda Atığı Endeksi Raporu’na atıfta bulundu. Rapora göre, Türkiye’de kişi başına düşen yıllık gıda atığı miktarının 93 kilogramı bulduğu netlik kazandı. Bu oran, bireysel ve toplumsal düzeyde tüketim alışkanlıklarının acilen gözden geçirilmesi gerektiğini gösteriyor.

Ticari Mutfaklarda İsrafın Nedenleri

Ticari mutfaklarda ve restoranlarda gıda israfının satın alma, depolama, hazırlık ve servis aşamalarının tamamında görülebildiğini kaydeden Kayaalp, yanlış stok yönetimi ile ihtiyaç fazlası üretimin israfı katlayan en büyük unsurlar olduğunu vurguladı. Öte yandan, tıpkı kamuoyunu meşgul eden diğer toplumsal olaylar gibi gıda israfı da sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından stratejik bir mücadele alanıdır.

Avrupa’daki yiyecek-içecek sektörüne yönelik araştırmalar, atığın yüzde 45’inin hazırlık aşamasında, yüzde 34’ünün tabak artığından ve yüzde 21’inin ise depodaki bozulmalardan kaynaklandığını ortaya koyuyor. En acı tablonun ise çöpe atılan gıdanın yüzde 75’inin hâlen yenebilir durumda olması olduğu ifade ediliyor.

Atık Yönetiminde İlk Adım: Doğru Ölçüm

Gıda israfıyla mücadelede atığın bertaraf edilmesinin yetersiz olduğunu belirten Kayaalp, sürdürülebilir sistemlerin temel amacının atığın hiç oluşmamasını sağlamak olması gerektiğini söyledi. İşletmelerin atık yönetiminde başarılı olabilmesi için ilk adımın “ölçüm” olduğunu belirten uzmanlar, düzenli veri analizi ve hedef belirlemenin israfı büyük oranda azalttığının altını çiziyor.