Ulvi Saran Gıda Fiyatlarındaki Farklılığa Karşı Kapsamlı Denetim İstedi

Türkiye gıda piyasasında üretici ile tüketici arasındaki fiyat uçurumu, ekonomik dengeleri sarsmaya devam ediyor. Üreticinin elinde düşük maliyetle satılan ürünlerin, tüketici sofrasına ulaştığında fahiş fiyatlarla sunulması, piyasadaki denetim mekanizmalarının sorgulanmasına neden oluyor. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Ulvi Saran, mevcut denetim yöntemlerinin sorunun kökenini çözmekte yetersiz kaldığını belirtti.

Üretici ve Tüketici Arasındaki Dev Fiyat Makası

Gıda ürünlerinin nihai fiyatını belirleyen; hasat, tasnif, ambalajlama, taşıma, depolama, fire, işçilik ve perakende giderleri gibi birçok unsur bulunmaktadır. Ancak bu maliyet kalemleri, fiyat farkını açıklamak için tek başına yeterli görülmüyor. Saran, gelişmiş ve istikrarlı ekonomilerde üretici ile tüketici arasındaki fiyat çarpanının en fazla 2 veya 3 kat seviyesinde seyrettiğini hatırlattı. Türkiye’de ise bu farkın bazı ürünlerde 7, 8 hatta 10 katına kadar çıkması, piyasa gücünün kötüye kullanıldığına dair ciddi şüpheler uyandırıyor.

Bu durum, literatürde “Gıda Ajanlığı” veya “Fırsatçılığı” olarak adlandırılan bir tabloyu ortaya çıkarıyor. Mevcut ekonomik verimsizliklerin ötesinde, haksız kazanç ihtimallerinin de araştırılması gereken bir süreç olduğu ifade ediliyor. Bu noktada, tarımsal üretimin sürdürülebilirliği için Hal Yasası Taslağı Meclis Yolunda: Kooperatif Sayısı İki Katına Çıkacak gelişmeleri gibi yapısal düzenlemelerin önemi artıyor.

Denetimler Sadece Market Raflarıyla Sınırlı Kalmamalı

Devletin ilgili birimleri, halkın temel gıda maddelerine ulaşımını kolaylaştırmak amacıyla marketlerde denetimler ve yaptırımlar uyguluyor. Ancak Ulvi Saran’a göre, sadece market rafındaki son etiketi kontrol etmek, sorunun kaynağını kurutmaya yetmiyor. Sorunun çözümü için denetimlerin çok daha geniş bir perspektifle ele alınması gerekiyor.

Saran, çözümün tüm tedarik zincirinin izlenmesinden geçtiğini vurgulayarak şu sürece dikkat çekti: Üretici $\rightarrow$ Toptancı $\rightarrow$ Depocu $\rightarrow$ Dağıtıcı $\rightarrow$ Perakendeci. Fiyatların hangi aşamada, ne kadar ve hangi gerekçeyle yükseldiğinin tespit edilmesi, devletin düzenleyici kurumlarının asli görevi olarak tanımlanıyor. Ekonomik yapıdaki bu dengesizliklerin giderilmesi için KDV Konusunda Kapsamlı ve Ölçülebilir Reform Çağrısı gibi mali düzenlemelerin de gündemde olması bekleniyor.

Ekonomik Verimsizlik ve Tüketici Mağduriyeti

Fiyat makasındaki bu aşırı açılma, bir yandan üreticinin iflasın eşiğine gelmesine neden olurken, diğer yandan tüketicinin sağlıklı ve temel gıdaya erişimini engelliyor. Piyasadaki bu haksız kazanç ihtimallerinin önüne geçmek için şeffaf bir fiyat takip sistemi ve bütüncül bir denetim modeli hayati önem taşıyor. Günün özeti kapsamında değerlendirildiğinde, gıda güvenliğinin sadece hijyenle değil, aynı zamanda ekonomik erişilebilirlikle de doğrudan bağlantılı olduğu görülüyor.