UAEA: İran ile ABD Arasında Anlaşma Olmadan Çözüm Yok

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, New York’ta bulunan Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurul salonunda yaptığı konuşmada, küresel nükleer güvenlik gündemine dair önemli değerlendirmelerde bulundu. Uluslararası diplomasinin mevcut krizleri çözmek için her zamankinden daha fazla iş birliğine ihtiyaç duyduğunu belirten Grossi, özellikle Orta Doğu ve Doğu Avrupa’daki nükleer tesislere dikkat çekti.

Dünya genelinde artan jeopolitik gerilimlerin nükleer denetim mekanizmalarını zorlaştırdığını ifade eden deneyimli diplomat, küresel barışın tesisi için diyalog kanallarının açık tutulması gerektiğini savundu. Benzer uluslararası diplomatik gelişmeler ve dış politika meseleleri, dünya genelinde yakından takip edilirken, bu süreçte uluslararası örgütlerin üstlendiği tarafsız arabuluculuk misyonu da artan bir önem kazanıyor. Nitekim geçmişte yaşanan bölgesel krizlerde olduğu gibi, tarafların uzlaşma masasına oturtulması için BM Genel Sekreteri Guterres Ürdün’deki Kilise Saldırısını Kınadı benzeri diplomatik kınama ve çağrılar büyük bir hassasiyetle izleniyor.

İran Nükleer Müzakerelerinde Diplomasi Vurgusu

Konuşmasının en önemli bölümünü İran ile ABD arasındaki nükleer müzakerelere ayıran UAEA Başkanı Grossi, Ajansın İran’ın nükleer faaliyetlerini doğrulamak için gereken teknik hazırlıkların çoğunu halihazırda tamamladığını bildirdi. Tahran yönetimi ile Washington arasında yeni bir mutabakatın şart olduğuna işaret eden Grossi, “Umarım çok geçmeden İran ve ABD müzakerelerinde, UAEA ile el ele veren diğer ülkelerin de desteğiyle, bu durumu olması gereken yere geri getirecek bir noktaya ulaşırız.” ifadelerini kullandı.

Bölgede devam eden kronik gerilimlerin sadece askeri değil, aynı zamanda ekonomik ve siyasi istikrarsızlıkları da beraberinde getirdiğini belirten Grossi, “Diplomatik bir anlaşmaya varılmadan kalıcı ve istikrarlı bir çözüm olmayacak.” değerlendirmesinde bulundu. Diplomatik bir uzlaşının hayata geçirilebilmesi için İran’ın nükleer durumunun uluslararası denetçiler tarafından tam anlamıyla teyit edilmesi gerektiğini vurgulayan Grossi, Ajansın bu süreçte tüm teknik sorumlulukları üstlenmeye hazır olduğunun altını çizdi.

Zaporijya Nükleer Santri ve Yerel Ateşkeslerin Önemi

Uluslararası alandaki bir diğer büyük nükleer tehdidin Ukrayna’daki savaş nedeniyle devam ettiğini hatırlatan Rafael Grossi, özellikle Zaporijya Nükleer Güç Santri (NGS) çevresinde yaşanan çatışmaların risk boyutuna dikkat çekti. Savaşın nükleer tesisler üzerindeki yıkıcı etkisini azaltmak için UAEA teknik uzmanlarının sahada aralıksız çalıştığını belirten Grossi, taraflar arasında sağlanan geçici uzlaşmalara değindi.

UAEA gözetimi altında Ukrayna ile Rusya güçleri arasında birçok kez “yerel ateşkes” sağladıklarını aktaran Grossi, bu mekanizmanın hayati önemini şu sözlerle özetledi:

“UAEA gözetiminde uygulanan bu yerel ateşkesler, santriin teknik güvenliğini sağlamaya ve radyolojik sonuçları olan bir nükleer kazaya meydan vermeden çatışmanın acısını önleyen vazgeçilmez onarımları gerçekleştirmemize olanak tanıyor.”

Uluslararası toplumun nükleer güvenlik ve denetim başlıklarında UAEA’ya verdiği desteğin artarak devam etmesi gerektiğini belirten yetkililer, hem Orta Doğu’daki diplomatik tıkanıklığın aşılması hem de Ukrayna’daki nükleer tesislerin güvenliğinin garanti altına alınması için taraflara itidal çağrısında bulunuyor.