İsviçre’den F-35 Tedarik Sürecine Eleştiri ve Yeni Savunma Stratejisi

İsviçre Savunma Tedarik Kurumu Armasuisse’nin Başkanı Urs Loher, ülkenin savunma tedarik zincirinde yaşanan aksaklıklar ve F-35 savaş uçağı alım süreci hakkında dikkat çekici açıklamalarda bulundu. Ülkenin önde gelen basın organlarından Neue Zürcher Zeitung’a (NZZ) konuşan Loher, ABD hükümetinin aracılık ettiği sistemin alıcılar açısından önemli kısıtlamalar barındırdığını ifade etti.

F-35 programının işleyiş biçimini eleştiren Armasuisse Başkanı, bu sürecin ülkesi adına önemli derslerle dolu olduğunu vurguladı. Bilindiği üzere, küresel savunma sanayiinde yaşanan bu tip tedarik krizleri ve lojistik aksaklıklar, sadece havacılık sektörünü değil; küresel tedarik zinciri dinamiklerini de yakından etkiliyor. İsviçre’nin yaşadığı bu tecrübe, diğer Avrupa ülkelerinin de ABD dışındaki alternatiflere yönelmesini tetikleyen unsurlar arasında gösteriliyor.

Doğrudan Üretici ile Çalışma Hedefi

Loher, gelecekteki savunma ekipmanı alımlarında ABD hükümetinin aracılığını ortadan kaldırmayı ve doğrudan Amerikalı üreticilerle masaya oturmayı hedeflediklerini kaydetti. Bu değişimin, F-35 alım sürecinden çıkarılan en hayati derslerden biri olduğunun altını çizen Loher, şu değerlendirmelerde bulundu: “Bu, F-35 alımından çıkarılan en önemli derslerden biri. Ancak bu tür doğrudan satın almaların tamamen mümkün olup olmadığı henüz net değil ve ABD yetkililerinden onay gerektiriyor.”

Mevcut sistemin yıllardır test edilmiş bir yapıya sahip olduğunu belirten yetkili, Patriot hava savunma sistemi gibi bazı bileşenlerin doğrudan üreticiden temin edilebileceğine inandığını belirtti. Buna karşın, F-35 gibi son teknoloji ürünü gelişmiş savaş uçaklarının doğrudan satın alınmasının mevcut koşullarda pek mümkün görünmediğini sözlerine ekledi.

F-35 Tedarikindeki Tuzaklar ve Gecikmeler

İsviçre’nin ABD’den F-35 savaş uçakları tedarik etmesinin ciddi “tuzaklar” ortaya çıkardığını dile getiren Loher, sabit fiyat gibi kritik konulardaki anlaşmazlıklarda yetkili bir merci bulunmamasından yakındı. Alıcı ülkelerin tamamen ABD’nin önceliklerine bağımlı hale geldiğini belirten Loher, teslimat gecikmeleri yaşandığında sözleşmeye bağlı cezai yaptırımların genellikle uygulanamadığını ifade etti.

İsviçre’nin bugüne kadar F-35A savaş uçaklarının alımı için 1 milyar İsviçre frangı tutarında ödeme yaptığını hatırlatan Armasuisse başkanı, bu meblağın en azından bir kısmını geri almayı beklediklerini ancak geri ödemenin ne zaman yapılacağının belirsizliğini koruduğunu kaydetti. Benzer şekilde, savunma alanındaki maliyet planlamaları ve bütçe yönetimleri, tıpkı uluskalararası finansman projelerinde olduğu gibi titiz bir denetim mekanizmasını zorunlu kılıyor.

Alternatif Sistemler Masada

Yaşanan aksaklıklar ve teslimat tarihlerindeki kaymalar neticesinde İsviçreli yetkililerin alternatif hava savunma sistemlerini de değerlendirmeye aldığı bildirildi. Armasuisse’nin ABD yapımı Patriot sisteminin teslimatında da 5 ila 7 yıl gibi ciddi gecikmeler yaşadığı, kurumun bu sebeple önceliklerini yeniden gözden geçirdiği aktarıldı. Konuya ilişkin nihai kararın İsviçre Federal Konseyi tarafından verilmesi bekleniyor.

İsviçre’de 2020 yılında gerçekleştirilen referandumda ordunun modernleştirilmesi halk onayından geçmiş, ancak bu modernizasyonun hangi kaynaklardan yapılacağı metinde yer almamıştı. Sürecin ilerleyen aşamasında hükümet, 36 adet F-35A savaş uçağının temini için 6 milyar İsviçre frangı değerinde ön anlaşma imzalamıştı. Ancak artan maliyetler ve küresel tedarik krizi, projeyi tartışmaların odağına yerleştirdi.