⏱️ Okuma Süresi: 2 dk
📝 Kelime: 377
🕐 Son Güncelleme: 29.10.2026 09:53
📌 Öne Çıkan Başlıklar
- İsviçre ve ABD arasında 2022 yılında imzalanan 36 adet F-35A savaş uçağı alım anlaşması, Washington yönetiminin maliyet artışı gerekçesiyle ek ödeme talep etmesi nedeniyle krize girdi.
- İsviçre Savunma Tedarik Kurumu (Armasuisse), ABD’nin “Yabancı Askeri Satışlar” (FMS) programı üzerinden uyguladığı kısıtlamalar nedeniyle hukuki hak arama süreçlerinin tıkandığını açıkladı.
- Bern yönetimi, uzlaşma sağlanamaması durumunda siparişi iptal etmeyi ve alternatif savunma sistemlerine yönelmeyi gündemine aldı.
İsviçre’nin hava savunma kapasitesini modernize etmek amacıyla 2022 yılında ABD ile imzaladığı 36 adet F-35A savaş uçağı tedarik anlaşması, Washington yönetiminin ek maliyet talepleriyle ciddi bir diplomatik krize dönüştü. İsviçre Savunma Tedarik Kurumu (Armasuisse) Başkanı Urs Loher, projenin mevcut işleyişinin “önemli tuzaklar” barındırdığını belirterek, sürecin tıkanma noktasına geldiğini duyurdu.
F-35 Projesinde Maliyet ve Teslimat Belirsizliği
İsviçre hükümeti, 2020 yılında gerçekleştirilen referandumun ardından ordunun modernizasyonu için 19 Eylül 2022 tarihinde 6 milyar İsviçre frangı bedelle resmi imzaları atmıştı. Ancak ABD tarafı; enerji, hammadde fiyatlarındaki değişimler ve küresel enflasyonu gerekçe göstererek mevcut anlaşma bedelinin üzerine ek ödeme talep etti. Bu durum, Bern yönetiminde “sabit fiyat” şartının ihlal edildiği gerekçesiyle sert tepkilere yol açtı.
Yaşanan bu gelişmeleri, tıpkı Togg T6X modeli için satış ve teslimat takvimi süreçlerinde olduğu gibi, şeffaf bir planlama beklentisiyle takip eden İsviçre makamları, ödedikleri 1 milyar İsviçre frangını geri almanın yollarını arıyor.
“Yabancı Askeri Satışlar” Programı Engel Teşkil Ediyor
Krizin temelinde, ABD hükümetinin “Yabancı Askeri Satışlar” (FMS) programı yatıyor. Bu program, alıcı ülkelere teslimat gecikmelerinde tazminat talep etme veya sabit fiyat anlaşmazlıklarında hukuki yollara başvurma imkanı tanımıyor. Urs Loher, ABD’nin önceliklerine bağımlı kalmanın İsviçre’nin savunma stratejisi için büyük bir risk oluşturduğunu vurguladı. Benzer şekilde, Schengen seyahatlerinde 90 gün kuralı ihlaline ağır cezalar gibi katı diplomatik yaptırımların aksine, savunma sanayiindeki bu “bağımlılık” hukuki bir boşluk yaratıyor.
Alternatif Arayışlar ve Gelecek Stratejisi
İsviçre, F-35 projesinde yaşadığı bu hayal kırıklığının ardından, gelecekteki savunma alımlarında Amerikan hükümetini aradan çıkararak doğrudan üreticilerle çalışmayı hedefliyor. Patriot hava savunma sistemlerinde yaşanan 5 ila 7 yılı bulan teslimat gecikmeleri, Bern yönetiminin Washington merkezli tedarik modeline olan güvenini sarsmış durumda. İsviçre hükümeti, şu an için diplomatik kanalları açık tutsa da, uzlaşma sağlanamaması halinde 6 milyar franklık devasa siparişi iptal ederek, Avrupa’nın sanayi merkezi Milan doğa restorasyonuyla dönüşüyor örneğinde olduğu gibi, yerel ve Avrupa odaklı savunma iş birliklerine yönelme ihtimalini masada tutuyor.
