AB Kritik Madenler İçin Orta Asya İle Ortaklığa Gidiyor

Avrupa sanayisinin yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve yüksek teknoloji üretimine yönelik hammadde ihtiyacı artarken, Avrupa Birliği (AB) tedarik zincirlerini çeşitlendirmek amacıyla Orta Asya pazarına yönelik stratejik adımlarını hızlandırdı. Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te gerçekleştirilen Uluslararası Madencilik ve Metaller Forumu’nda bir araya gelen sektör temsilcileri ile diplomatlar, maden çıkarma ve yerel işleme süreçlerine dönük ticari iş birliği imkanlarını kapsamlı şekilde ele aldı.

Elektrikli otomobil bataryalarından rüzgar türbinlerine kadar geniş bir yelpazede kullanılan lityum ve tungsten gibi malzemeler, AB tarafından ekonomik önemi yüksek ve tedarik riski bulunan kritik madenler kategorisinde değerlendiriliyor. Çin ve diğer geleneksel tedarikçilere olan bağımlılığı azaltmak isteyen Avrupalı aktörler, zengin yeraltı kaynaklarına sahip Kazakistan ve Özbekistan ile uzun vadeli ortaklıklar kurmayı hedefliyor.

Orta Asya Ülkeleri Ham Madde Yerine Yerel İşleme İstiyor

Görüşmelerde dikkat çeken en önemli unsur, Orta Asya üreticilerinin yaklaşımındaki değişim oldu. Kazakistan ve Özbekistan, geçmişteki gibi yalnızca işlenmemiş cevher veya konsantre ihraç eden bir konumda kalmak istemediklerini açıkça belirtti. Bölge ülkeleri, yabancı yatırımların teknoloji transferini içermesini ve katma değerli nihai ürünlerin kendi sınırları içinde üretilmesini talep ediyor.

Brüksel Enerji Kulübü Kurucusu Marat Terterov, Avrupa’nın beklentileri ile bölge ülkelerinin sanayi hedeflerinin kesiştiği noktaya dikkat çekerek, AB’nin sadece ticari alım sözleşmeleri değil, kapsamlı yatırım ortaklıkları geliştirmeyi hedeflediğini vurguladı. Terterov; maden işleme tesisleri, sanayi tedarik zincirleri ve Orta Asya’yı Avrupa pazarlarına doğrudan bağlayan Orta Koridor gibi ulaşım altyapılarına yatırım yapılmasının hayati önem taşıdığını ifade etti. Avrupa ve Asya arasındaki ticaret hatları yeniden şekillenirken, küresel ekonomi ve tedarik zincirleri üzerindeki bu tür stratejik hamleler bölgesel dengeleri etkiliyor.

Almanya’dan Kazakistan’a 500 Milyon Dolarlık Lityum Yatırımı

Avrupa içinde kaynak çeşitlendirmesine en çok ihtiyaç duyan ülkelerin başında Almanya geliyor. Almanya’nın Özbekistan Büyükelçisi Matthias Vollert, yeşil enerji dönüşümü ve yüksek teknoloji yatırımları sebebiyle kritik maden ihtiyacının her geçen gün arttığına işaret etti. Bu doğrultuda Almanya ve Kazakistan, sanayi iş birliği, maden çıkarma ve yerel işleme kapasitesinin artırılmasını içeren 2026-2028 yol haritasını kabul etti.

İkili ilişkilerin somut bir adımı olarak Alman şirketi HMS Bergbau AG, Kazakistan’ın doğusunda lityum arama ve geliştirme projesi yürütüyor. Ticari açıdan elverişli rezervlerin doğrulanması halinde projeye yapılması planlanan potansiyel yatırım tutarının 500 milyon doları (yaklaşık 449 milyon euro) bulabileceği belirtiliyor.

Özbekistan Sanayi Odaklı Yaklaşımını Güçlendiriyor

Benzer bir strateji izleyen Özbekistan da Özbekistan Teknolojik Metaller Kompleksi (TMK) vasıtasıyla madenlerin ülke içinde işlenmesini önceliklendiriyor. Ham madde ihracatçısı konumundan çıkıp işlenmiş metal ürünleri sağlayıcısı haline gelmeyi amaçlayan ülke, Batılı yatırımcılara bu şartla kapılarını açıyor.

Diğer taraftan, Avrupalı liderlerin diplomasideki bu hamleleri, Batı dünyasındaki siyasi gelişmelerle eş zamanlı olarak ilerliyor. Siyasi çalkantıların yaşandığı dönemlerde dahi küresel hammadde güvenliği ana gündem maddesi olmaya devam ediyor; nitekim Belçika’da bütçe krizi gibi iç politik gelişmeler yaşansa da Brüksel’in enerji ve hammadde diplomasisindeki uzun vadeli stratejileri aksamadan sürüyor.