AYM’den Yaşam Hakkı ve İfade Özgürlüğü Hakkında İki Karar

Anayasa Mahkemesi (AYM), Resmi Gazete’de yayımlanan yeni kararlarıyla hukuk dünyasında yankı uyandıran iki önemli ihlal kararına imza attı. Yüksek mahkeme, bir soruşturma sürecindeki ihmaller nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiğine karar verirken, bir bilim insanına yönelik uygulanan disiplin cezasını ise ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirdi.

Soruşturmadaki İhmaller Yaşam Hakkını İhlal Etti

Mahkemenin ilk dikkat çeken kararı, 2013 yılında meydana gelen bir silahlı çatışma olayına ilişkin. Müzisyen olarak görev yapan S.D., bir lokantada çıkan silahlı çatışmayı engellemeye çalışırken ağır şekilde yaralanmıştı. Çatışma sırasında bir kişi yaşamını yitirirken, bir başka kişi de yaralanmıştı. Ancak yapılan soruşturmada, S.D.’nin yaralanmasına ilişkin süreçlerin etkin bir şekilde yürütülmediği tespit edildi.

AYM, soruşturma makamlarının olay mahallindeki kamera kayıtlarını derinlemesine incelemeyerek ciddi bir özen eksikliği gösterdiğini vurguladı. Başvurucunun, kendisini yaralayan merminin işletme sahibinin silahından çıktığına dair iddialarına rağmen, bu yönde bir kamu davasının ancak 11 yıl sonra açılmasını sürecin etkili yürütülmediğinin bir kanıtı olarak gördü. Hukuk devletinin en temel ilkelerinden biri olan etkili soruşturma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar veren yüksek mahkeme, S.D.’ye 200 bin TL manevi tazminat ödenmesine hükmetti. Toplumsal düzenin korunması kadar, hukuki süreçlerin takibi de kritik önem taşıyor; bu süreçlerin yanı başında Ticaret Bakanlığı 2027 bütçesi gibi ekonomik düzenlemelerin de takip edilmesi gerekebilir.

Canan Karatay Kararı: İfade Özgürlüğü Vurgusu

Yüksek mahkemenin bir diğer önemli kararı ise diyetisyen Prof. Dr. Canan Karatay ile ilgili oldu. Karatay, medyadaki aşı açıklamaları nedeniyle İstanbul Tabip Odası tarafından bir aylık geçici meslekten men cezasına çarptırılmıştı. Karatay, bu karara karşı açtığı hukuk mücadelesinde yerel mahkemelerden ve Danıştay’dan ret yanıtı alınca konuyu AYM’ye taşımıştı.

AYM, inceleme sonucunda söz konusu cezanın ifade özgürlüğünü ihlal ettiğine karar verdi. Mahkeme kararında, cezaya dayanak gösterilen yasa maddesinin belirli ve öngörülebilir bir çerçeve çizmediğini, bu durumun keyfiliğe yol açabileceğini belirtti. Bir bilim insanının halkı bilgilendirme hakkının korunması gerektiğini savunan mahkeme, dosyanın yeniden yargılama yapılması amacıyla Ankara 14. İdare Mahkemesi’ne gönderilmesine karar verdi. Siyasetin ve hukukun nabzını tutan YENİ Parti kurultay hazırlıkları gibi önemli gelişmelerin yaşandığı bir dönemde, bu yargı kararları temel hak ve özgürlüklerin sınırlarını bir kez daha belirlemiş oldu.

Anayasa Mahkemesi’nin bu kararları, hem kolluk kuvvetlerinin ve savcılıkların soruşturma süreçlerindeki titizliğini artırması gerektiği hem de bilimsel görüşlerin ifade özgürlüğü kapsamında korunması gerektiği yönünde emsal niteliği taşıyor.