Financial Times’tan Türkiye’nin Sıfır Atık Hedefi Raporu

İngiltere merkezli ekonomi gazetesi Financial Times (FT), Türkiye’nin sürdürülebilirlik vizyonunun merkezinde yer alan sıfır atık hedefi ile sahadaki geri dönüşüm gerçekliğinin birbiriyle çeliştiğini öne süren kapsamlı bir analiz yayımladı. Haberde, Avrupa’nın en büyük plastik atık ithalatçısı konumundaki ülkenin kendine özgü çevresel ve yapısal sorunlarla karşı karşıya olduğu belirtildi.

Geçtiğimiz aylarda uluslararası basın organlarında da yer bulduğu üzere, özellikle İngiltere ve Avrupa Birliği (AB) ülkelerinden Türkiye’ye yüksek miktarda plastik atık gönderiliyor. Uzmanlar bu durumu ‘atık sömürgeciliği’ olarak nitelendirirken, AB belgelerinde Türkiye’deki plastik atıkların yalnızca küçük bir kısmının geri dönüştürüldüğü, kalan kısmın ise depolama alanlarına gönderildiği ya da yanlış yönetildiği ifade ediliyor.

Sıfır Atık Hedefi ve Sektörel Çelişkiler

FT’nin analizine göre, resmi makamlar tarafından yürütülen sıfır atık projesi ile sektörün sahadaki dinamikleri tam anlamıyla örtüşmüyor. Tahmini olarak 500 bin civarında kayıt dışı atık toplayıcısının bulunduğu tahmin ediliyor ve bu kesim geniş kapsamlı sıfır atık programlarının büyük ölçüde dışında kalıyor. Bu durum, toplama ve ayrıştırma süreçlerinde denetim mekanizmalarının etkinliğini zayıflatıyor.

Söz konusu çelişkinin en belirgin dönüm noktasının 2018 yılında Çin’in plastik atık ithalatını yasaklaması olduğu vurgulanıyor. Bu yasak kararının ardından Türkiye, Avrupa’dan gelen atıkların ana varış noktalarından biri haline geldi. Türk yetkililer ise endüstriyel hammaddede kullanılmak üzere yalnızca ayrıştırılmış, temiz ve lisanslı tesislerde işlenmesi şart olan atıklara izin verildiğini savunarak iddiaları reddediyor.

Adana ve Çevresinde Mikroplastik Yoğunluğu

İthal edilen atıkların yoğun olarak işlendiği Adana ve çevresindeki bölgelerde plastik kirliliği ciddi çevresel riskler barındırıyor. Bölgedeki sulama kanallarında yapılan incelemelerde mikroplastik konsantrasyonlarının çok yüksek seviyelere ulaştığı, saat başı milyarlarca mikroplastik parçacığın bu kanallardan geçtiği rapor ediliyor. Bu tablo, ekonomik verimlilik ile ekolojik denge arasındaki hassas dengenin önemini bir kez daha gözler önüne seriyor. Öte yandan, ulusal gündemde tartışılan yeni hal yasası ile tarladan sofraya üretici ekosistemi kuruluyor başlığı altındaki tarımsal reformlar da gıda güvenliği ve toprak sağlığının korunması açısından benzer entegre politikaların gerekliliğini ortaya koyuyor.

Türkiye’nin Kendi Evsel Atıkları ve Geri Dönüşüm Oranları

Sadece ithal atıklar değil, Türkiye’nin kendi ürettiği evsel çöpler de kritik bir başlık oluşturuyor. Yerel yönetimler tarafından yılda yaklaşık 32 milyon metrik ton çöp toplanırken, bunun önemli bir kısmını plastikler oluşturuyor. Avrupa Çevre Ajansı verilerine göre, Türkiye genelinde geri dönüşüm oranı yüzde 12 gibi düşük bir seviyede seyrediyor.

Bu düşük oranın temel sebebi olarak atıkların kaynağında ayrı ayrı toplanmaması gösteriliyor. Evsel atıkların karışık halde atılması, geri dönüştürülebilir nitelikteki malzemelerin kirlenmesine ve nihayetinde depolama sahalarına gömülmesine ya da yakılmasına yol açıyor. Sürdürülebilir kalkınma yolunda atılacak adımların, tıpkı TÜİK ekim ayı finansal yatırım araçlarının reel getiri oranlarını açıkladı haberinde olduğu gibi şeffaf veriler ve rasyonel planlamalarla desteklenmesi gerektiği ifade ediliyor.