Grönland Fiyortlarında Devasa Tsunami Tehdidi ve Kaya Kayması Alarmı

Küresel iklim krizinin en hızlı etkilediği Kuzey Kutbu bölgelerinin başında gelen Grönland, devasa kütlesel kaya kaymaları ve bunların tetikleyeceği yıkıcı tsunamilerle karşı karşıya kaldı. Danimarka, Grönland ve Norveç jeoloji enstitülerinden araştırmacıların ortaklaşa yürüttüğü ve uluslararası bilim dergilerinde yayımlanan kapsamlı çalışma, bölgedeki tehlikenin boyutlarını gözler önüne serdi. Uummannaq Fiyort sisteminde her an harekete geçebilecek iki devasa dengesiz yamaç saptandı.

Bölgede yaşanan geçmiş felaketler, yeni risklerin ne kadar büyük bir tehdit oluşturduğunu açıkça kanıtlıyor. 2017 yılında Karrat Fiyortu’nda 58 milyon metreküplük kayanın denize kaymasıyla oluşan mega tsunami, Nuugaatsiaq köyünü haritadan silmiş ve 4 kişinin ölümüne yol açmıştı. Yapılan son araştırmalar, bu olaydan çok daha büyük kütlelerin kopma noktasında olduğunu belgeliyor.

400 Milyon Metreküplük Kaya Kütlesi Asılı Duruyor

Jeologlar liderliğindeki uzman ekibin saha çalışmaları, Karrat Fiyortu’nda 2,65 milyon metrekarelik devasa bir alana yayılan ve haritalandırılmış en büyük aktif yamaçlardan birinde yaklaşık 400 milyon metreküplük kayanın asılı durduğunu ortaya koydu. İkinci tehlike alanı olan Kangerluarsuk Fiyortu’ndaki 30 milyon metreküplük yamaçta ise hareketliliğin 2015 yılından bu yana olağandışı bir hızla arttığı kaydedildi. Bilim insanları, zamanlaması kesin olarak öngörülemese de bu yamacın önümüzdeki birkaç yıl ya da onlarca yıl içinde tamamen koprop denize kaymasının kaçınılmaz olduğunu ifade ediyor.

Yapılan jeofizik simülasyonları, Kangerluarsuk’taki kaymanın gerçekleşmesi durumunda 25 kilometre uzaklıktaki Ukkusissat yerleşim alanının sadece 6 dakika içinde 3 ila 7 metre yüksekliğindeki tsunami dalgaları altında kalacağını gösterdi. Öte yandan, Karrat Fiyortu’ndaki 400 milyon metreküplük devasa yapının tek seferde çökmesi halinde oluşacak mega tsunaminin 100 kilometreden fazla mesafe kat ederek tüm fiyort sistemindeki yaşam alanlarını yok edebileceği vurgulandı.

İklim Krizi ve Permafrost Erimesi Felaketi Hızlandırıyor

Fiyortlarda kaya kaymaları jeolojik açıdan doğal bir süreç olarak kabul edilse de, bilim insanları küresel ısınmaya bağlı olarak donmuş toprak tabakasının (permafrost) erimesinin bu felaketleri benzeri görülmemiş bir hıza taşıdığına dikkat çekiyor. Tıpkı endüstriyel dönüşüm süreçlerinde hedeflenen sanayide karbonsuzlaşma hamleleri gibi doğanın da kendi ekolojik dengesini koruması hayati önem taşıyor. Dağların yapısını bir arada tutan doğal çimento işlevindeki donmuş toprakların çözülmesi, kütlelerin hızla tutunma kabiliyetini kaybetmesine neden oluyor.

Uzmanlar, Kutup ve yüksek dağlık alanlarda iklim krizine bağlı olarak benzer mega tsunami felaketlerinin sıklığının ve büyüklüğünün gelecekte daha da artacağını belirterek acil erken uyarı sistemlerinin kurulması çağrısında bulunuyor. Çevre ve iklim politikalarının şekillendirilmesinde, benzer küresel zirvelerde alınan kararların (COP 31 Liderler Zirvesi kararları gibi) bölge halkının güvenliği için hayata geçirilmesi bekleniyor.