İran, ABD Tehditleri Sürerken UAEA ile Görüşmelerin Yapılamayacağını Bildirdi

Tahran, İran — İran yönetimi, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (UAEA) gönderdiği gizli raporda, nükleer denetimlerin yeniden başlatılmasına ilişkin net tavrını ortaya koydu. Ülkedeki diplomatik ve jeopolitik gelişmeler uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırırken, uzmanlar bu krizin bölgedeki gerilimi daha da tırmandırabileceğine dikkat çekiyor. Tıpkı uluslararası normlardaki ani politika değişiklikleri gibi, nükleer denetim mekanizmalarında da tarafların uzlaşmaz tutumu süreci çıkmaza sokuyor.

Associated Press’in üye ülkelere servis ettiği gizli rapora göre İran, ABD Başkanı Donald Trump’ın nükleer tesisleri hedef alan açık ve sürekli tehditlerini gerekçe gösterdi. Tahran yönetimi, bu şartlar altında güvence denetimlerine ilişkin görüşmelerin yürütülmesinin imkansız olduğunu savunarak, gerekli koşullar yeniden sağlanana kadar tutumlarını değiştirmeyeceklerini vurguladı.

Haziran 2025 Saldırıları ve Denetim Krizi

İsrail ve ABD’nin Haziran 2025’te İran’ın stratejik nükleer tesislerine düzenlediği saldırılardan bu yana, Tahran yönetimi uluslararası müfettişlerin sahaya inmesine büyük kısıtlamalar getiriyor. Özellikle İsfahan Yakıt Zenginleştirme Tesisi’nin durumu en büyük soru işaretlerinden biri olmayı sürdürüyor. Haziran 2025’teki saldırıların hemen ardından yapılması planlanan denetimler iptal edilmiş ve o tarihten bu yana tesisteki nükleer materyallerin envanteri doğrulanamamıştı.

UAEA yetkilileri, İran’daki nükleer tesislerin ve materyallerin denetlenememesinin nükleer silahların yayılmasının önlenmesi açısından ciddi bir risk teşkil ettiğini belirtiyor. Ajans, müfettişlerin ülkeye dönüşünü sağlayacak teknik ve aşamalı tedbirlerin bir an önce değerlendirilmesi çağrısında bulunsa da, Tahran yönetimi güvenlik endişelerini ön planda tutuyor. Küresel ölçekteki bu tür güvenlik krizleri, dünyadaki stratejik dengeleri derinden sarsarken, küresel zirvelerdeki diplomasi trafiğini de doğrudan etkiliyor.

Bilgi Sızdırma Endişesi ve Ödül Tartışması

Tahran’ın UAEA’ya ilettiği raporda yer alan bir diğer önemli başlık ise ABD’nin nükleer programa bilgi sağlayan kişilere 20 milyon dolara kadar ödül teklif etmesi oldu. İran, bu hamlenin Ajansın faaliyetlerinin gizliliğini tehlikeye attığını ve nükleer programına ait bilgilerin istismar edilmesine zemin hazırladığını ifade ederek derin endişelerini dile getirdi.

Mevcut tablo içerisinde, Eylül ayındaki Buşehr Nükleer Güç Santrali ziyareti haricinde UAEA müfettişlerinin İran genelinde kapsamlı bir denetim yapamadığı biliniyor. İran, şartların elverdiği ilk fırsatta güvence denetimlerine ilişkin yükümlülüklerini yerine getirme konusunda kararlı olduğunu yinelerken, ABD ve müttefiklerinden gelen tehditlerin son bulmasını şart koşuyor.