İş cinayetlerinde bilanço: 38 bin 500 işçi yaşamını yitirdi

Türkiye’de fabrikalarda, madenlerde ve şantiyelerde yaşanan iş cinayetlerine ilişkin tutulan kayıtlar, ülke genelinde ağır bir bilançoyu gözler önüne seriyor. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’nin derlediği verilere göre, son dönemde en az 38 bin 500 işçi çalışırken yaşamını yitirdi. Söz konusu sayı, kayıt altına alınan isimlerin yalnızca bir bölümünü temsil ediyor; kayıt dışı çalışanlar ve resmi istatistiklere yansımayan vakalar hesaba katıldığında gerçek bilançonun çok daha yüksek olabileceği ifade ediliyor.

Uzmanlar, iş cinayetlerinin artık “münferit kaza” olarak açıklanamayacağını belirtiyor. Hızlı büyüme hedefi, üretim baskısı, taşeronlaşma ve sendikasızlaşma ile birlikte kamusal denetimin zayıflaması, ölümlü iş kazalarının yapısal nedenleri arasında gösteriliyor. Bu tablonun ayrıntıları, iş cinayetleri dosyasında da ele alınan başlıca tartışma konuları arasında yer alıyor.

Endüstriyel patlamalar son 9 yılda yüzde 315 arttı

Kayıtlara göre endüstriyel yangın ve patlamalar son 9 yılda yüzde 315 oranında arttı. Kimya, metal, enerji ve ağır sanayi tesislerinde yaşanan bu olaylar, iş güvenliği önlemlerinin bir “maliyet kalemi” olarak görüldüğü yaklaşımın sonuçlarını ortaya koyuyor. İşçi örgütleri, patlama ve yangınların büyük bölümünün önceden öngörülebilir risklerden kaynaklandığını savunuyor.

Denetim kapasitesi ise tabloyu daha da ağırlaştırıyor. Türkiye’de her 100 bin çalışan başına yalnızca 2,8 iş müfettişi düşüyor. Bu oran, denetimlerin hem sıklık hem de kapsam açısından yetersiz kaldığına işaret ediyor. İş güvenliği uzmanları, mevcut denetim mekanizmasının ceza kesmeye odaklandığını, oysa risklerin üretim sürecinin başında önlenmesi gerektiğini vurguluyor.

Aliağa’daki patlama soruları büyüttü

İzmir’in Aliağa ilçesinde yaşanan ve işçilerin yaşamını yitirdiği patlamanın ardından tesisin güvenlik geçmişi ve denetim süreçleri yeniden tartışmaya açıldı. Olayın ardından yakınlarını kaybeden ailelerin açıklamaları, sorumluluk arayışını gündeme taşıdı. HABAŞ patlamasında yaşamını yitiren işçinin kardeşinin sözleri, ölümlerin ardındaki örgütsel ve denetsel boşluğa dikkat çekiyor.

İş güvenliği uzmanı Deniz İpek, beş soruda değerlendirdiği işçi ölümlerinde çözümün teknik tedbirlerle sınırlı tutulamayacağını belirtiyor. İpek’e göre işçilerin kendi seçtikleri temsilcilerin çoğunlukta olduğu iş sağlığı ve güvenliği komiteleri kurulmalı; bu komiteler çalışma koşullarını denetleme, bilgilere erişme ve tehlike karşısında üretimi durdurma yetkisine sahip olmalı.

Sendikalaşma ve grev hakkı vurgusu

Uzmanlar, sendikalaşma, grev ve çalışmaktan kaçınma haklarının fiilen kullanılabilmesinin hayati önem taşıdığını ifade ediyor. Türkiye’de işçilerin büyük bölümünün sendikal güvenceden yoksun olduğu, bunun da risk bildirimlerini ve iş durdurma taleplerini fiilen imkânsız hale getirdiği belirtiliyor. Benzer tartışmalar Avrupa’da sendikal hareketler alanında da farklı ülkelerin deneyimleriyle gündemde.

Meslek eğitimi gören gençler de benzer sorunlarla karşılaşıyor. Staj ve çıraklık dönemlerinde güvenlik eğitiminin yetersiz kaldığını belirten öğrenciler, Mesem öğrencilerinin dile getirdiği iş güvenliği sorunları üzerinden çalışma hayatına adım atmadan önce korunma talebinde bulunuyor.

Kamulaştırma ve işçi denetimi tartışması

Tartışmanın bir diğer boyutu, sorumluluk ve yaptırım meselesi. Bazı uzmanlar, ölümlü iş kazalarının bireysel kusur ve teknik ihmal üzerinden açıklanmasının yetersiz kaldığını savunuyor. Bu görüşe göre ağır ihlallerin yaşandığı tesislerde üretim araçlarının kamulaştırılması ve iş organizasyonunda işçi temsilinin güçlendirilmesi gerekiyor. Öneriler arasında denetim ve kontrol sisteminin doğrudan işçi sınıfının elinde olması da yer alıyor.

Öte yandan iş dünyası temsilcileri, yatırım ortamının korunması gerektiğini savunurken, işçi örgütleri bilançonun artık açıklanamaz bir noktaya ulaştığını belirtiyor. Kayıtlara geçen 38 bin 500 ismin anısı, tartışmanın merkezinde yer alıyor. İş cinayetlerinin önlenmesi için denetim kapasitesinin artırılması, sendikal güvencelerin genişletilmesi ve işçi temsilcilerinin karar süreçlerine dahil edilmesi çağrıları sürüyor.