Trilyonluk Yapay Zeka Yatırımları Beklentiyi Karşılayacak mı?

Teknoloji dünyasının kalbi uzun süredir yapay zeka yatırımları ile atıyor. Sektöre yönelen devasa sermaye akışı, tarihteki demiryolları ya da internet (dotcom) dönemlerinde görülen harcama rekorlarını geride bırakmış durumda. Ancak son dönemde ekonomistler, yapılan devasa harcamaların geri dönüş takvimi ile sahadaki verimlilik artışları arasında ciddi bir uyumsuzluk bulunduğuna işaret ediyor. Şirketlerin milyarlarca dolarlık bütçe planları ve yüksek şirket değerlemeleri karşısında, beklenen verimlilik sıçramasının henüz genele yayılmadığı net bir şekilde görülüyor.

Küresel Harcamalar ABD Hazine Tahvilleriyle Yarışıyor

Dünyanın önde gelen muhasebe ve danışmanlık firmalarından PwC’nin güncel projeksiyonlarına göre, veri merkezlerine yönelik küresel harcamaların 2050 yılına kadar 30 trilyon doları aşması öngörülüyor. Bu devasa meblağ, ABD Hazine tahvillerinin mevcut toplam değerine son derece yakın bir büyüklüğü temsil ediyor. Enflasyona göre uyarlandığında dahi bu tahminlerin, geçmişteki ekonomik dönüşüm dönemlerindeki harcama dalgalarını fersah fersah aştığı kaydediliyor. Sektörün en önemli aktörlerinden biri olan Anthropic dahi halka arz izahnamesinde, önümüzdeki yıllarda 518 milyar dolar harcama yapmayı hedeflediğini duyurdu. Bu rakam, şirketin 2025 yılındaki gelirinin 100 katından fazlasına denk geliyor.

Öte yandan, teknolojinin insanlık tarihini buhar makinelerinden bile daha büyük bir dönüşümle sarsacağını savunanların sayısı az değil. Ancak buna karşın ekonomistler, gelecekteki kâr varsayımlarını destekleyecek somut kanıtların henüz yeterli olmadığını vurguluyor. Reuters ajansının geçtiği analizlere göre, küresel yarışın merkez üssü olan ABD’de geniş tabanlı verimlilik artışları hâlâ “yakalanamadı”. Bu durum, mevcut piyasa değerlemelerinin sürdürülebilirliği konusunda kafalarda büyük soru işaretleri yaratıyor.

Finansman Açığı İçin Yeni Pazarlar Şart

Bain & Company tarafından hazırlanan kapsamlı bir araştırma, mevcut pazar dinamiklerinden elde edilecek verimlilik kazanımlarının bu devasa harcamaları karşılamaya yetmeyeceğini net bir şekilde ortaya koyuyor. Rapora göre, milyarlarca dolarlık finansman açığını kapatabilmek için yapay zeka güdümlü robotlardan yeni nesil batarya ve yarı iletken malzemelerin geliştirilmesine uzanan tamamen yepyeni pazarların doğması gerekiyor. Benzer şekilde, Türkiye’nin teknoloji alanındaki bağımsızlık hamleleri ve yerli girişim ekosistemleri de yakından takip ediliyor; örneğin Türkiye’nin Yerli Navigasyonu Geliyor: Dışa Bağımlılık Tarih Oluyor başlıklı gelişme, yerli ve milli teknolojilerin ne denli stratejik bir önem taşıdığını bir kez daha gözler önüne seriyor. Öte yandan, sadece yazılım veya donanım değil, dijital dünyadaki küresel iş birlikleri de sektörel maliyetlerin optimize edilmesinde kritik rol oynuyor; nitekim Netflix ve Disney+ Arasında Şaşırtan Stratejik İş Birliği! örneğinde olduğu gibi devler riskleri paylaşmak adına yeni yollar arıyor.

Verimlilik Beklentileri ile Gerçekler Uyuşuyor mu?

Bain & Company; Google, Amazon ve Microsoft gibi küresel altyapıyı inşa eden teknoloji devlerinin, bu altyapı inşasını finanse edebilmek adına önümüzdeki beş yıl içinde 4,2 trilyon dolardan fazla yeni gelir yaratması gerektiğini hesaplıyor. Tarihsel örnekler, teknoloji odaklı hızlı yükselişlerin genellikle altyapı yatırımlarının yetersiz getiri sağlamasıyla son bulduğunu gösteriyor. Bu bağlamda JP Morgan analistleri, çip üreticisi Nvidia üzerinden dikkat çekici bir hesaplama yaptı. Banka, şirketin mevcut piyasa değerini haklı çıkarabilmesi için ABD’deki yıllık verimlilik artışının önümüzdeki 10 yıl boyunca yüzde 3 ile yüzde 5 arasında gerçekleşmesi gerektiğini kaydetti. Buna karşın ABD Kongresi Bütçe Ofisi’nin aynı dönem için öngördüğü temel yıllık verimlilik artışı beklentisi ise sadece yüzde 1,75 seviyesinde kalıyor.