⏱️ Okuma Süresi: 2 dk
📝 Kelime: 457
🕐 Son Güncelleme: 14.10.2026 05:02
📌 Öne Çıkan Başlıklar
- Milyarlarca liralık kayıpların yaşandığı fon krizi; iş insanları, siyasetçiler ve gazetecilerin dahil olduğu adli süreçlerle gündemde.
- Krizin merkezinde, devletin sosyal koruma görevini bırakıp sermaye birikimini önceliklendirdiği neoliberal ekonomik modelin etkileri tartışılıyor.
- “Riskleri azaltan devlet” anlayışıyla, finansal kazançların özel sektörde kaldığı ancak kriz zararlarının kamuya aktarıldığı bir sistem eleştiriliyor.
Türkiye’de son dönemde patlak veren fon krizi, milyarlarca liralık ekonomik kayıplar, tutuklanan iş insanları ve soruşturma geçiren siyasetçilerle birlikte geniş bir yankı uyandırdı. Adli süreçlerin giderek gazetecilere kadar uzandığı bu tablo, kamuoyunda bireysel hataların ötesinde derin bir sistem sorgulamasını beraberinde getirdi. Ancak tartışmaların odağının kişiler üzerinden yürütülmesi, krizin temelindeki yapısal sorunların göz ardı edilmesine neden oluyor.
Neoliberalizm ve Devletin Değişen Rolü
Krizin ekonomik ve ideolojik arka planı incelendiğinde, son yarım asırdır uygulanan neoliberal politikaların etkisi belirginleşiyor. Özellikle “Özal devrimi” ile başlayan süreçte, devletin ekonomiden çekilmesi ve piyasaların serbest bırakılması gerektiği savunuldu. Ancak gerçekte devlet piyasadan tamamen çekilmek yerine, görevlerini yeniden tanımladı. Sosyal devlet anlayışının yerini; küresel şirketlere pazar açan ve sermaye birikimini güvence altına alan bir yapı aldı.
Bu dönüşüm, devletin kimi koruyacağına dair önceliklerini değiştirdi. Günümüzde fon düzenlemeleri ve mali politikalar tartışılırken, devletin sadece bir denetleyici değil, aynı zamanda belirli sermaye gruplarının risklerini üstlenen bir aktör olduğu görülüyor.
“Riskleri Azaltan Devlet” ve Wall Street Mutabakatı
Londra Üniversitesi ekonomi profesörü Daniela Gabor, bu durumu “Wall Street Mutabakatı” kavramıyla açıklıyor. Gabor’a göre modern devlet, özel sermayenin üstlenmesi gereken riskleri kendi üzerine alarak yatırımcılara garantiler sunuyor. Bu modelde, finansal piyasalar büyürken elde edilen kazançlar özel şirketlerin kasasına girerken, kriz anında ortaya çıkan zararlar kamu kaynaklarıyla, yani halkın vergileriyle karşılanıyor.
Sadece finansal piyasalar değil, sanayinin farklı kolları da benzer yapısal sorunlarla mücadele ediyor. Örneğin, sektörel maliyet krizleri ve stratejik destek talepleri, devletin piyasadaki müdahale biçiminin ve önceliklerinin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.
Kentaur Devlet: Yoksula Ceza, Sermayeye Güvence
Fransız sosyolog Loic Wacquant, neoliberal devletin bu çelişkili yapısını Yunan mitolojisindeki yarı insan yarı at olan “Kentaur” figürüne benzetiyor. Wacquant’a göre “Kentaur Devlet”, iki farklı yüze sahiptir: Bir yanda yoksullara ve güvencesizlere karşı sert cezalandırma yöntemleri uygulayan otoriter bir yapı, diğer yanda ise güçlü sermayeyi koruyan ve risklerini minimize eden esnek bir mekanizma.
Fon krizinde yaşanan süreç de bu teoriyi destekler nitelikte. Kişiler üzerinden yürütülen polemikler ve adli operasyonlar, sistemin kurucusu ve denetleyicisi olan devletin sorumluluğunun tartışılmasını engelliyor. Küresel riskler ve ekonomik istikrarsızlıklar artarken, muhalefetin de bu ideolojik temelleri sorgulamakta yetersiz kaldığı vurgulanıyor.
Sonuç olarak, fon krizini sadece birkaç ismin yolsuzluğu veya hatası olarak görmek, benzer krizlerin tekrarlanmasına kapı aralamaktadır. Asıl çözüm; devletin ekonomik düzendeki rolünün, sosyal adaleti ve kamu yararını gözetecek şekilde yeniden tanımlanmasında yatmaktadır.
