Tuvalu’dan Antalya’ya Pasifik Pre-COP Zirvesi ve COP31 Beklentileri

Birleşmiş Milletler (BM) iklim zirvelerinden önce düzenlenen Pre-COP toplantıları, ülkelerin resmi müzakerelere geçmeden fikirlerini sınadığı ve ortak zemin aradığı en kritik hazırlık aşamalarını oluşturur. Bu kapsamda gerçekleştirilen Pasifik Pre-COP Zirvesi, gelecekteki küresel iklim politikalarının yönünü belirlemek adına büyük bir önem taşımaktadır. Bilindiği üzere Türkiye genelinde iklim koşullarına bağlı olarak zaman zaman Tunceli’de sağanak nedeniyle akarsu debileri yükseldi gibi yerel su seviyesi değişimleri yaşanırken, küresel ölçekte de iklim krizinin etkileri okyanus ortasındaki ada ülkelerinde en sert şekilde hissedilmektedir.

Pre-COP Zirvesi ve Antalya Öncesi Son Durak

Bu yıl 5-8 Ekim tarihlerinde Fiji, Tuvalu ve Avustralya’nın ortaklaşa düzenlediği toplantı, COP31 Başkanlığı nezdinde Antalya öncesindeki son büyük durak olma niteliği taşıdı. Liderler ilk olarak Tuvalu’da bir araya gelirken, ardından 50’yi aşkın ülkeden bakan ve müzakereci Fiji’nin Nadi kentinde COP31 gündemini masaya yatırdı. Görüşmelerde başkanlık öncülüğündeki karar metni, elektrifikasyon hedefi, adil geçiş mekanizması ve Pasifik’in finansmana erişim talebi ön plana çıktı.

Tabiatıyla böyle bir hazırlık toplantısından Antalya’daki nihai anlaşmaları önceden belirleyen bağlayıcı bir metin çıkması beklenmiyordu. Nitekim Fiji’den de bağlayıcı bir sonuç elde edilmedi. Ne var ki toplantı, iki temel soruyu başarıyla yanıtladı: Antalya’da onaylanması beklenen ana taslaklar büyük oranda şekillenirken, Pasifik ülkeleri de COP31’den ne beklediklerini açıkça deklare etti.

Çatı Karar ve Başkanlık Sorumluluğu

Toplantının en somut neticesi, Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı ve COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen’ın 7 Ekim’de yaptığı açıklamayla duyuruldu. Buna göre, Avustralya ve Türkiye’nin başkanlık öncülüğünde hazırlanacak bir karar üzerinde uzlaşıldı. “Çatı karar” (cover decision) adı verilen bu tür metinler taraflarca satır satır pazarlık edilmez; genellikle başkanlık tarafından kaleme alınır ancak yürürlüğe girmesi için tüm tarafların onayı aranır.

Bu stratejik tercih, başkanlıkların elini müzakerelerde güçlendirmektedir. Çünkü zirvenin taşıyacağı siyasi mesaj baştan bellidir. Dünyanın farklı coğrafyalarında çevre ve iklim politikaları tartışılırken, diğer yandan Grönland Parlamentosundan derin deniz madenciliğine geçici yasak kararı gibi ekosistemi korumaya yönelik bölgesel hamleler de uluslararası ajandada yer bulmaya devam etmektedir.

Elektrifikasyon ve Yeni Dönem Hedefleri

Metnin biçimi netleşse de içerik konusundaki detaylar büyük ölçüde müzakereye açık bırakılmıştır. Fiji’de Aksiyon Ajandası’nı sunan yetkililer, COP31’in bir “uygulama COP’u” olarak konumlandırıldığını özellikle vurguladı. Elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılması ajandanın temel hedefleri arasında sıralandı. Ayrıca 2035 ulusal katkı beyanlarını henüz sunmayan ülkelerin bir an önce harekete geçmesi çağrısında bulunuldu.

İki ülkenin ortaklaşa gönderdiği mektuplar, adil geçiş mekanizması ve uyum finansmanının artırılmasını en üst öncelikler arasına yerleştiriyor. Ancak COP31 zirvesinin gerçek anlamda bir uygulama platformuna dönüşmesi, atılacak somut adımların kararlılıkla hayata geçirilmesine bağlıdır.