Körüklü Efe Çizmesinin Son Ustası 65 Yıldır Deriye Şekil Veriyor

Kuvayı Milliye kahramanı Efeler ile Yörük Türkmenlerinin yüzlerce yıllık kültürel mirası olan körüklü efe çizmesi, İzmir’in Tire ilçesinde yaşayan 76 yaşındaki Hasan Hüseyin Öter’in ellerinde hayat bulmaya devam ediyor. Tire’nin kırsal Karateke Mahallesi’nde mütevazı atölyesinde 65 yıldır deriye şekil veren usta, dünyada “akordeon çapraz körük” tekniğiyle çizme üreten son zanaatkâr unvanını taşıyor.

Yarım Asrı Aşan Zanaat Yolculuğu

Meslek serüvenine 1961 yılında adım atan Hasan Hüseyin Öter, geleneksel Türk ayakkabıcılık sanatının tüm inceliklerini eski usul usta-çırak ilişkisiyle öğrendi. Çocuk yaşta babasının yönlendirmesiyle bir ustanın yanına giren Öter, sekiz yıllık çıraklık ve kalfalık sürecinin ardından askerliğini tamamladı. 1970 senesinde Ahilik kültürünün gerektirdiği zorlu sınavları geçerek icazet diplomasını aldı ve kendi atölyesini kurdu.

Kültürel değerlerin korunması konusundaki hassasiyet, toplumların kimliğini geleceğe taşımasında belirleyici rol oynuyor. Tıpkı edebiyat alanında Kahramanmaraş Kitap Fuarı UNESCO unvanıyla kültürel belleği diri tuttuğu gibi, geleneksel el sanatları da somut olmayan kültürel mirası ayakta tutuyor.

Hakiki Körüğün Sırrı: Adım Attıkça Çıkan Ses

Körüklü çizmenin geçmişte 34 farklı modelinin bulunduğunu belirten Öter, bugün kullanılan akordeon körük tekniğini 1950 yılında ustası Elvan Kahya’nın geliştirdiğini ifade ediyor. Kaliteli dana ve keçi derisini hiçbir ahşap kalıp kullanmadan, tamamen derinin kendi esnekliğiyle işlediğini vurgulayan emektar usta, hakiki bir çizmenin ayırt edici özelliğini şu sözlerle aktarıyor:

“Hakiki körüklü çizmenin en büyük kerameti yürürken çıkardığı sestir. Kaliteli deri katmanlarının ve özel körük kıvrımlarının her adımda birbiriyle temas etmesi tok bir ses meydana getirir. Bu ses, giyene ayrı bir heybet, asaletin ve varlığın simgesi olan dik bir duruş kazandırır. Kalıpla yapılan taklitler zamanla çöker, ancak el emeği körük ömür boyu formunu ve sesini korur.”

Cumhurbaşkanlığı Müzesi’nde Bir Başyapıt

Geçmişte bölgenin zenginlik ve saygınlık göstergesi olan körüklü çizmeler, günümüzde Antalya, İstanbul ve Ege bölgelerindeki Yörük-Türkmen festivalleri için sınırlı sayıda üretiliyor. Kültürel zenginliklerin korunması çabası sürerken, dönemsel araştırmalar da tarihe ışık tutuyor; örneğin James Mellaart arşivinden çıkan sahte arkeolojik belgeler gibi vakalar geçmişe dair doğrulanmış bilginin ve somut el emeğinin ne kadar kıymetli olduğunu gösteriyor.

Zanaatını devredecek yeni kuşak çıraklar bulamamaktan derin üzüntü duyan Öter, mesleğin sadece maddi kazanç amacıyla yapılamayacağını, büyük bir tutku gerektirdiğini belirtiyor. Ustanın en büyük tesellisi ise ürettiği özel çizmelerden birinin Cumhurbaşkanlığı Müzesi’ne kabul edilerek sergilenmesi oldu. Eserinin devlet katında değer görmesi, bu kadim mesleğin geleceğe aktarılması adına simgesel bir önem taşıyor.

Toplumun farklı alanlarındaki kültürel ve kurumsal gelişmeler sürerken, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin yeni eğitim düzenlemelerini açıkladı haberiyle gündeme gelen mesleki eğitim tartışmaları, geleneksel zanaatların çırak yetiştirme krizine de çözüm arayışlarını yeniden gündeme getiriyor.