Dr. Esra Albayrak’tan Semerkant Zirvesi’nde Yapay Zekâ Uyarısı

Özbekistan’ın tarihi Semerkant şehrinde ev sahipliği yapılan “Çocukların Refahına Yatırım Yapmak: Gelecek Nesillerin Sürdürülebilir ve Adil Kalkınmasına Giden Yol Dünya Zirvesi” kapsamında gerçekleştirilen “Çocuklara Büyük Ölçekte Yatırım” oturumu, uluslararası düzeyde önemli mesajlara sahne oldu. Zirveye katılan Dr. Esra Albayrak, yapay zekâ teknolojilerinin gelişimi, veri mülkiyeti ve bilim tarihindeki sorgulama kültürünün önemi üzerine dikkat çeken bir konuşma yaptı.

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu Başkanı Khalilur Rahman’ın yanı sıra Lübnan, Zimbabve, Kırgızistan ve Sırbistan’dan üst düzey lider eşleri ile Özbekistan Ulusal Sosyal Koruma Ajansı Birinci Başkan Yardımcısı Shakhnoza Shavkatovna Mirziyoyeva’nın katıldığı oturumda Albayrak, teknolojinin küresel ölçekte nasıl bir zihinsel kalıp ürettiğine değindi.

“Yapay Zekâ Kimin Verisiyle Düşünüyor?”

Yapay zekâ algoritmalarının tarafsızlığı ve veri kaynakları üzerine değerlendirmelerde bulunan Dr. Esra Albayrak, yeni nesil teknolojilerin inşa edilme süreçlerindeki mantığın sorgulanması gerektiğinin altını çizdi. Albayrak, “Yapay zekâ kimin diliyle, kimin verisiyle düşünüyor?” sorusunu yönelterek, teknolojik sistemlerin arkasındaki kültürel ve algoritmik baskılara karşı duyarlı olunması gerektiğini ifade etti.

Günümüzde dijital dönüşüm ve stratejik teknoloji hamleleri büyük bir hız kazanırken, küresel alandaki bu gelişmeler güvenlik ve bağımsızlık unsurlarıyla doğrudan ilişiğini koruyor. Yerli altyapıların önemi ve MSB’den savunma sanayii ve sınır güvenliği hakkında önemli açıklamalar çerçevesinde sıkça dile getirilen teknolojik bağımsızlık hedefleri, verinin işlenmesi ve korunması konusundaki bu tür uyarıların ne kadar stratejik olduğunu kanıtlıyor.

İstanbul’dan Semerkant’a Uzanan İlim Koridoru

Konuşmasında Doğu ile Batı arasında köprü kuran tarihi bilim koridoruna değinen Albayrak; İstanbul, Hive, Buhara ve Semerkant hattının yüzyıllar boyunca medeniyetin en güçlü fikri damarlarından birini oluşturduğunu hatırlattı. Bu mirasın sadece geçmişe ait bir gurur vesilesi olarak kalmaması gerektiğini belirten Albayrak, günümüz meselelerinin çözümünde bu koridorun yeniden hareketlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Ulaşım ve medeniyet ağlarının tarih boyunca oynadığı birleştirici rol, günümüz modern altyapı hamlelerinde de kendini gösteriyor. Nitekim uluslararası ulaşım hatlarının kilit noktalarından biri olarak İstanbul Havalimanı’nın yeni pisti bir ayda 284 ton yakıt tasarrufu sağladı gibi haberler, Doğu ile Batı arasındaki lojistik ve stratejik bağların günümüzde de güçlenerek sürdüğünü ortaya koyuyor.

Ali Kuşçu Mirası ve Kabulleri Sorgulama İhtiyacı

Semerkant’ın ilim mirası denildiğinde kendisine en çok ilham veren isimlerden birinin Uluğ Bey’in öğrencisi ünlü astronom Ali Kuşçu olduğunu dile getiren Albayrak, onun dogma ve yerleşik kabullere karşı çıkışını örnek gösterdi. Ali Kuşçu’nun dönemin Aristo felsefesinden gelen “dünya hareketsizdir” kabulünü deney ve gözlem yoluyla sorguladığını vurgulayan Albayrak, bilimin ancak ön kabullerin sorgulanmasıyla ilerleyebileceğini belirtti.

Gelecek nesillerin yetiştirilmesi ve çocukların refahı hususunda küresel ölçekli projelere odaklanılması gerektiğini savunan konuşmacılar, toplumsal bağışıklığın ve gelişimin temeline çocukları yerleştirdi. Toplum sağlığını ilgilendiren ve İstanbul’da üst solunum yolu enfeksiyonu vakalarında artış gibi mevsimsel risklerin belirdiği dönemlerde de görüldüğü üzere, çocukların koruma altına alınması ve adil bir geleceğin inşa edilmesi Semerkant Zirvesi’nin temel anahtar noktası oldu.