⏱️ Okuma Süresi: 2 dk
📝 Kelime: 415
🕐 Son Güncelleme: 08.11.2026 17:11
📌 Öne Çıkan Başlıklar
- Bilim insanları, Meksika’daki Yucatán Yarımadası’nda bulunan Cobá ve Xcach göllerinin tabanından tortu örnekleri analiz etti.
- Yapılan incelemelerde, Maya uygarlığının güçlü olduğu dönemlerde göllerdeki cıva miktarının modern sınır değerinin kat kat üzerine çıktığı saptandı.
- Kirliliğin ana kaynağının Mayaların süsleme ve törenlerde yaygın olarak kullandığı zinober adlı cıva içeren kırmızı mineral olduğu belirlendi.
Tarih boyunca kurdukları gelişmiş medeniyet, mimari yapıları ve astronomik çalışmalarıyla adından söz ettiren Maya uygarlığı, çevre bilimi alanında yapılan yeni bir araştırmayla yeniden gündeme geldi. Bilim dünyasında büyük yankı uyandıran bu gelişme, antik toplumların çevre üzerindeki uzun vadeli etkilerini gözler önüne seriyor. Çevresel sürdürülebilirlik ve ekosistem dengesi günümüzde olduğu gibi geçmişte de insan faaliyetlerinden doğrudan etkileniyordu.
ABD’de yer alan Auburn Üniversitesi öncülüğünde yürütülen ve Science Advances dergisinde yayımlanan kapsamlı çalışmada, Meksika sınırları içinde yer alan Yucatán Yarımadası’ndaki Cobá ve Xcach göllerinin tabanından derin tortu örnekleri toplandı. Binlerce yıllık ekolojik geçmişi aydınlatan bu örnekler üzerinde yapılan laboratuvar analizleri, Maya medeniyetinin zirvede olduğu dönemlerde göl ekosistemlerinin ağır bir metal tehdidiyle karşı karşıya kaldığını ortaya koydu.
Xcach Gölü’nde Cıva Seviyesi Kritik Sınırı Aştı
Araştırma bulgularına göre, özellikle Xcach Gölü’nde milattan sonra 720 yılı civarında ölçülen cıva yoğunluğu, su altındaki canlı yaşamı için tehlike arz eden modern sınır değerlerinin yaklaşık dokuz katına ulaştı. Şoke edici bir diğer detay ise bu yoğun kirliliğin bazı dönemlerde aralıksız olarak 300 yıl boyunca yüksek seviyelerde kalmayı sürdürmesi oldu.
Uzmanlar, cıva miktarının zirve yaptığı bu kronolojik periyotlarda göl içerisindeki alg, bakteri, küçük kabuklu deniz canlıları ve böcek larvalarının popülasyonlarında ciddi oranlarda düşüş yaşandığını tespit etti. Doğal yaşamın korunması ve su kaynaklarının temiz kalması, antik dönemde de ekosistemin sürekliliği açısından hayati bir önem taşıyordu.
Zinober Minerali Felaketi Tetiklemiş Olabilir
Göllerde tespit edilen bu yoğun cıva kirliliğinin arkasındaki baş şüpheli ise Mayaların tapınak süslemelerinde, duvar resimlerinde, çanak çömlek boyamalarında ve cenaze törenlerinde yoğun biçimde kullandığı zinober adlı kırmızı renkli mineral. Cıva sülfür içeren bu parlak kırmızı boya maddesi, halkın estetik ve dini ritüellerinde vazgeçilmez bir yere sahipti.
Arkeologlar ve jeologlar, zinober mineralinin kullanıldığı yapı ve alanlardan çevreye yatan kalıntıların, şiddetli yağışlar ve zamanla oluşan toprak erozyonu yoluyla yakınlardaki göllere taşındığını düşünüyor. Yüzyıllar boyunca biriken bu zehirli metal, su altındaki besin zincirini altüst ederek bölgedeki ekolojik dengeyi kalıcı olarak bozdu.
Bilim insanları, söz konusu su kirliliğinin yalnızca su altındaki mikroorganizmaları ve balıkları değil, aynı zamanda bu göllerden avlanan su ürünleriyle beslenen yerli halkı da etkilemiş olabileceğini değerlendiriyor. Kuraklık ve ormansızlaşma gibi bilinen çevresel krizlerin yanı sıra, cıva zehirlenmesinin de Maya toplumlarının karşılaştığı büyük ekolojik baskılardan biri olduğu düşünülüyor.
