Hal Kanunu Taslağı Meclis Gündeminde: Üreticiden Yeni Düzenleme Talebi

Türkiye’de gıda fiyatlarındaki artışın kontrol altına alınması ve piyasa dengesinin yeniden tesisi amacıyla hazırlanan 2012 tarihli Hal Kanunu’nda kapsamlı değişiklik yapılması planlanıyor. Sebze ve meyve ticaretinin işleyişini kökten değiştirmesi beklenen taslak, Türkiye’de idari yapılanma ve siyasi gündemdeki gelişmeler arasında tarım sektörünün en önemli maddelerinden biri olarak dikkat çekiyor.

Hal Kanunu Taslağında Öne Çıkan Maddeler

Meclis gündemindeki yeni düzenleme, piyasadaki şeffaflığı artırmayı ve büyük alıcıların piyasa üzerindeki baskın gücünü sınırlamayı hedefliyor. Taslak kapsamında öngörülen başlıca değişiklikler şunlardır:

• Üretici Payının Artırılması: Semt pazarları ve hallerde üreticilere ayrılan yer oranının bakanlık yetkisiyle %20’den %30’a çıkarılması planlanıyor.
• Vergi ve Teşvik Düzenlemeleri: Üretici örgütleri üzerinden yapılan satışlarda gelir vergisi stopajının kaldırılması ve hal kurmak isteyen örgütlere bedelsiz Hazine arazisi tahsis edilmesi öngörülüyor.
• Denetim ve Yetki Devri: Piyasa bozucu eylemlere yönelik cezaların artırılması ve bu konudaki yetkinin belediyelerden doğrudan Ticaret Bakanlığı’na devredilmesi hedefleniyor.
• Alım Zorunluluğu: Belirlenecek perakendecilerin, ürünlerinin en az %20’sini doğrudan üretici veya üretici örgütlerinden satın alması zorunlu hale getirilecek.

Düzenleme, stokçulukla mücadele kapsamında ceza alanların tarımsal desteklerden üç yıl boyunca yararlandırılmamasını da içeriyor. Bu adımların, gıda enflasyonuyla mücadelede kritik bir rol oynaması beklenirken, ekonomik istikrar için ekonomik güvenlik için güçlü sigorta sistemlerini destekleyen bir yapı kurulması gerektiği vurgulanıyor.

Üretici Örgütlerinden “Yetersiz Düzenleme” Eleştirisi

Düzenleme, sektör temsilcileri arasında farklı tepkilere yol açtı. Halciler Federasyonu Başkanı Yüksel Tavşan, taslağın piyasada şeffaflık ve denetim sağlayacağını belirterek, “Düzenleme çiftçileri kötü niyetli alıcılardan koruyacaktır ancak sağlıklı bir işleyiş için üretim aşamasında arz-talep dengesini sağlayacak planlı tarıma gidilmelidir” dedi.

Öte yandan, Çiftçi-Sen Örgütlenme Sekreteri Adnan Çobanoğlu, taslağın küçük üreticiyi korumada zayıf kaldığını savundu. Çobanoğlu, antidemokratik kooperatifçilik yasasının değiştirilmesi gerektiğini ve hasat dönemlerinde gümrük vergisiz ürün ithalatının durdurulması gerektiğini ifade etti. Çobanoğlu’na göre, mevcut yapı küçük aile tarımı yapan üreticilerin emeğini büyük şirketlere kiralamasına neden oluyor. Bu durum, emekli maaş zamlarında yeni hesaplama kriterleri belirleniyor sürecinde vatandaşın karşılaştığı gıda maliyetlerini doğrudan etkileyen bir unsur olarak görülüyor.

Sonuç olarak, Meclis’ten geçmesi beklenen bu düzenlemenin, tarımsal üretimden sofraya kadar uzanan zincirde büyük alıcıların hakimiyetini ne ölçüde kıracağı ve küçük üreticinin refahını nasıl etkileyeceği merak konusu.