⏱️ Okuma Süresi: 2 dk
📝 Kelime: 444
🕐 Son Güncelleme: 11.11.2026 12:51
📌 Öne Çıkan Başlıklar
- Marmara Üniversitesi bünyesinde başlatılan “İstanbul Time Machine” projesiyle Osmanlı dönemi İstanbul’u yapay zeka yardımıyla dijital ortamda yeniden modelleniyor.
- 1880-1940 yıllarını kapsayan projede, döneme ait gazete arşivleri, tarihi haritalar ve belgeler veri bilimciler tarafından işlenerek sokak dokusu çıkarılıyor.
- Çalışmaların ilk ayağı Eminönü bölgesinde başlarken, kullanıcıların sanal ortamda geçmişin sokaklarında gezinebilmesi hedefleniyor.
Türkiye’nin akademik ve kültürel hafızasını geleceğe taşıyacak yenilikçi bir çalışma hayata geçiriliyor. Marmara Üniversitesi Nüfus ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü bünyesinde geliştirilen “İstanbul Time Machine” projesi, Osmanlı dönemine ait arşiv belgelerini, tarihi haritaları ve gazete haberlerini modern yapay zeka teknolojileriyle buluşturuyor. Bu kapsamlı girişim sayesinde, başkentin geçmişteki sokakları ve gündelik yaşamı üç boyutlu dijital ortamda yeniden hayat buluyor.
Beşeri Bilimler Veri Laboratuvarı (Humanities DataLab) çatısı altında yürütülen proje, özellikle 1880 ile 1940 yılları arasındaki yaklaşık 60 yıllık kritik dönemi mercek altına alıyor. Tarihçilerin, veri bilimcilerin ve yapay zeka uzmanlarının ortaklaşa yürüttüğü çalışmalarda; İkdam, Sabah, Tanin ve Tercüman-ı Hakikat gibi dönemin köklü gazetelerindeki yangın, kaza, hırsızlık, ticaret ve sokak hayatına dair tüm detaylar dijital verilere dönüştürülüyor.
Geçmişin Sokakları Yapay Zeka ile Haritalandırılıyor
Proje ekibi, binlerce gazete sayfasındaki dağınık bilgileri tarihi haritalar ve arşiv kayıtlarıyla eşleştirerek olayların yaşandığı sokakları ve yapıları üç boyutlu kent modeli üzerinde konumlandırıyor. Tamamen akademik literatüre ve dönemin yazılı-görsel kaynaklarına dayanan bu modelleme çalışması, kentsel dönüşümün ve sosyal dokunun anlaşılmasına büyük katkı sunuyor. Benzer şekilde, tarihi ve kültürel mirasın dijitalleştirilmesi çalışmaları tıpkı Locarno Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri İstanbul Modern’de sergilenmesi gibi kentin sanatsal ve kültürel birikimine zenginlik katıyor.
Üç boyutlu görselleştirme ve modelleme çalışmalarının ilk adımı tarihi Eminönü bölgesinde atıldı. Proje tamamlandığında kullanıcılar, sanal gerçeklik ve dijital arayüzler vasıtasıyla Osmanlı İstanbulu’nun sokaklarında yürüyebilecek; o dönemde hangi dükkanların bulunduğunu, sokaklardaki sosyal hareketliliği ve günlük yaşamın akışını yakından gözlemleyebilecekler.
Gündelik Yaşamın Bilinmeyenleri Gün Yüzüne Çıkıyor
Projenin akademik yürütücülerinden Marmara Üniversitesi Nüfus ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü Öğretim Üyesi Dr. Fatma Aladağ, şehir tarihi araştırmalarında büyük dönüşümlerin bilindiğini ancak sokak ölçeğindeki detaylara ulaşmanın zorluklarına dikkat çekti. Aladağ, projenin doğuş hikayesini şu sözlerle aktardı:
“Mesela 1900’lerin başında Eminönü’nde bir sokağa girseydik karşımıza ne çıkardı? Nerede kahve içiliyor, nerede yemek yeniyor ya da bir evin veya dükkanın kirası ne kadardı? Hangi mahallelerde, sokaklarda daha sık kazalar veya bir hırsızlık olayı yaşanıyordu? Bunlar aslında bir şehrin gündelik hayatını oluşturan sorular. Biz bu soruların yanıtlarını dönemin zengin gazete arşivlerinde buluyoruz ve yapay zeka yöntemleriyle bugüne taşıyoruz.”
Ülkenin kültürel ve tarihi mirasının korunması ve farklı disiplinlerle ele alınması yönündeki çalışmalar, tıpkı Doğu Akdeniz’in Stratejik Önemi ve Mavi Vatan Vizyonu Değerlendirildi haberinde olduğu gibi ulusal hafızanın stratejik bir boyutunu gözler önüne seriyor. İstanbul Time Machine projesi de bu bağlamda dijital tarihçilik alanında Türkiye’de öncü bir model oluşturuyor.
