Dizi Sektöründe Maliyet Krizi: Fatura Emekçilere Kesiliyor

Türkiye’de televizyon ve yapım sektöründe son dönemde yaşanan ekonomik sıkıntılar, kronikleşen yapısal sorunları yeniden gündemin merkezine taşıdı. Televizyon kanallarının reklam gelirlerinde son 30 yılın en düşük seviyelerini görmesi, dizi sektöründe büyük bir krizi tetikledi. Bölüm başı ortalama yapım maliyetlerinin 14 milyon liradan 22,5 milyon liraya çıkmasıyla birlikte kanallar, yapım şirketlerinden yüzde 25 oranında indirim talep etmeye başladı. Önceki sezon 44 olan dizi sayısının bu yıl 36’ya, çekilen bölüm sayısının ise 860’tan 712’ye gerilediği sektörde, kanalların talep ettiği bu kesintinin set emekçilerinin ve oyuncuların ücretlerinden çıkarılacağı iddiası büyük tepki topladı.

“İhracat Karları Paylaşılmıyor, Zarar Çalışana Yükleniyor”

Yaşanan gelişmeler üzerine sektörün önde gelen isimlerinden ve meslek örgütlerinden sert tepkiler yükseldi. Sine-Sen Genel Başkanı Galip Görür, sektörün yurt dışı satışlarından 1 milyar dolara ulaşan devasa gelirler elde ettiğine ve on binlerce dolarlık devlet teşviklerinden yararlandığına dikkat çekti. Reklam düşüşünün faturasının emekçiye kesilmesini bir “saldırı” olarak nitelendiren Görür, başrol kaşelerinin düşürülmesi bahanesiyle asıl yükün set işçisine bindirildiğini belirtti. 16 saati bulan yasa dışı çalışma süreleri, mobbing, iş güvenliği ihlalleri ve ödenmeyen maaşlar sektörün kanayan yaları arasında yer alırken, benzer ekonomik sıkıntıların ve bütçe yönetimlerinin farklı alanlarda da kamusal tartışmalara yol açtığı bilinmektedir; tıpkı Şırnak’ta 8 ayda yapılan doğrudan temin işlemleri Meclis gündeminde yer alan iddialar gibi kaynakların kullanımı ve denetimi sektörel bazda da şeffaflık tartışmalarını körüklüyor.

Sine-Sen Hukuk Birimi Üyesi Haydar Yenmez ise reklam bütçelerinin hızla dijital platformlara kaydığını belirterek, yapımcıların sigorta primlerini dahi ödemekten imtina ettiği bir düzende işçi ücretlerinde kesintiye gitme planlarına karşı sendika olarak hukuki savunmaya geçeceklerini açıkladı.

“Sektör Bitme Noktasına Geldi”

Yardımcı Yönetmen Tuğçe Kayaarası, izleyici alışkanlıklarının dijital platformlara yönelmesiyle ulusal kanallardaki gizli krizin artık tamamen gün yüzüne çıktığını ifade etti. Bölüm başı 30 milyon lirayı bulan dev bütçelerde, başrol oyuncularına ödenen astronomik rakamlar ile kamera arkası emekçilerinin aldığı asgari ücretler arasındaki uçurumun devasa boyutlara ulaştığını belirten Kayaarası, çözümün mevcut israf düzeni yerine 50-60 dakikalık daha kısa süreli ve çalışan haklarının gözetildiği projelere geçmekten geçtiğini savundu. Bu süreçte toplumsal duyarlılıkların ve hak arayışlarının sadece sanat dünyasıyla sınırlı kalmadığı, kamuoyunun farklı kesimlerinde de benzer hak arayışlarının sürdüğü görülmektedir. Ülke genelindeki bu dinamikler, tıpkı Mustafa Sarıgül’den dokunulmazlık açıklaması: Bunlar fasa fiso konular başlığıyla yansıyan siyasi tartışmalarda olduğu gibi, yapısal sorunların üzerinin örtülmeye çalışıldığı algısını güçlendiriyor.

“Kriz Reklamda Değil, Sömürüye Dayalı Üretim Rejiminde”

Sinema eleştirmeni ve akademisyen Dr. Murat Tırpan, yaşananları basit bir reklam krizi olarak değil, çöken bir üretim rejimi olarak tanımladı. Dizilerin yurt dışına üçe bölünerek pazarlandığını ancak elde edilen döviz gelirinin emekçiyle hiçbir zaman paylaşılmadığını belirten Tırpan, kanalların yapımcılardan istediği yüzde 25’lik indirimin doğrudan set ekibine yansıtılmasının, sadece birkaç yüksek kaşeli oyuncu hedef gösterilerek örtbas edilmeye çalışıldığını vurguladı. Tırpan, “Set emekçisinden bozuk bir reklam makinesini sübvanse etmesini istemek kriz yönetimi değil, sınıf siyasetidir” ifadelerini kullandı.