Prof. Dr. Arslan’dan Mevzuata Uygun Yapılarda Yıkım Uyarısı

Türkiye’nin yaşadığı büyük deprem felaketlerinin ardından yapı stokunun durumu ve yıkımların gerçek nedenleri üzerine kritik değerlendirmeler yapmaya devam ediyor. Türkiye Ulusal Risk Kalkanı Modeli Hasar Tespit Kurulu Üyesi Prof. Dr. Arslan, 12 Kasım 1999 Düzce Depremi’nin yıl dönümü vesilesiyle yaptığı açıklamalarda, farklı dönemlerde meydana gelen sarsıntıların etkileri ve ortak yıkım nedenleri üzerinde durdu.

Sarsıntıların Farklılığına Rağmen Ortak Yıkım Nedenleri

6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler ile Düzce depreminin etkilediği alan genişliği ve ivme değerleri bakımından farklılıklar gösterdiğini belirten Prof. Dr. Arslan, ancak mühendislik hizmeti almamış yapıların her iki felakette de benzer yıkım karakteristikleri sergilediğini ifade etti. Özellikle imalat aşamasında yönetmelik koşullarına uyulmamasının can kayıplarındaki temel etken olduğunu vurgulayan Arslan, kolon boyutlarının yetersizliği ve kiriş-kolon sıkılaştırmalarının eksikliğine dikkat çekti.

Yapılarda güvenliğin temel prensibini anlatan uzman, “Güçlü kiriş, daha güçlü kolon” ilkesinin hayati önem taşıdığını belirtti. Deprem anında binada bir hasar oluşacaksa, bunun kolonlar yerine önce kirişlerde meydana gelmesi gerektiğini ifade eden Arslan, kolonların binanın ana taşıyıcı sistemi olduğunu ve kolon hasarlarının doğrudan çökmeye yol açtığını belirtti. Tıpkı bir insanın bacağının kırıldığında ayakta kalamaması gibi, kolonları hasar alan binaların da ayakta kalmasının imkansız olduğunu dile getirdi.

Yapısal Müdahaleler ve “Kolon Kesme” Tehlikesi

Prof. Dr. Arslan’ın en dikkat çekici uyarısı ise mevzuata uygun olarak inşa edilen yapıların sonradan uğradığı müdahaleler üzerine oldu. Tasarım aşamasında tüm kurallara uyulsa dahi, sonrasında yapılan kolon kesme gibi işlemlerin binanın tüm statik dengesini bozduğunu belirtti. Yük dağılımlarının tasarım amacından saptığını vurgulayan Arslan, bu durumun doğrudan felakete yol açtığını ve bu tür müdahalelerin “cehaletten” kaynaklandığını söyledi.

Sadece bölge özelinde değil, genel bir riskten bahseden uzman; Gaziantep, Kahramanmaraş, Adıyaman ve Malatya gibi illerde benzer yapısal hatalarla karşılaştıklarını aktardı. Özellikle Düzce gibi deprem bölgelerinde arazi ve yapı güvenliğinin önemine değinilirken, imar affından yararlanan yapıların risk seviyesinin çok daha yüksek olduğu gözlemlendi. Kaçak kat eklemeleri ve taşıyıcı sisteme zarar veren müdahalelerin, modern mühendislik hesaplarını geçersiz kıldığına işaret edildi.

Raporda Öne Çıkan Kritik Sorunlar

Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası hazırlanan kapsamlı raporun detaylarını paylaşan Prof. Dr. Arslan, şu teknik sorunların yıkımlarda ön plana çıktığını kaydetti:

• Kısa Kolon ve Yumuşak Kat: Zemin katların dükkan veya otopark şeklinde tasarlanıp duvarların kaldırılmasıyla oluşan yumuşak kat etkisi.
• Burulma Düzensizlikleri: Binanın kütle merkezinin kaymasıyla oluşan dönme etkisi.
• Bitişik Nizami Yapılar: Binaların birbirine çok yakın olması nedeniyle oluşan çarpma etkileri.

Denetim eksikliğinin ve ön müdahalelerin ihmal edilmesinin yıkımları tetiklediğini belirten Arslan, çevre faktörlerinin de etkili olduğunu söyledi. Nitekim doğal afetlerin sadece depremlerle sınırlı kalmadığı, Bursa gibi illerde kuvvetli rüzgarların dahi yapısal zayıflıkları ortaya çıkarabildiği görülmektedir. Arslan, toplumun yapı güvenliği konusunda bilinçlenmesinin ve mühendislik projelerine sadık kalınmasının tek çözüm yolu olduğunu belirterek sözlerini tamamladı.