Fosil Yakıtların Türkiye’ye Yıllık Faturası: 26 Bin Ölüm ve 55 Milyar Dolar

Türkiye genelinde artan hava kirliliği ve bunun halk sağlığı üzerindeki yıkıcı etkileri, hazırlanan kapsamlı bir raporla bir kez daha gözler önüne serildi. Antalya’da düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi öncesinde kamuoyuyla paylaşılan “Sağlık Yükü ve Ekonomik Maliyeti” raporu, kömür, petrol ve gaz gibi fosil yakıtların ülkeye faturasının hem insan hayatı hem de ekonomik açıdan son derece ağır olduğunu kanıtladı.

Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ile bağımsız araştırma kuruluşu Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA) tarafından hazırlanan rapora göre, hava kirliliğinin yüzde 52’si doğrudan fosil yakıt kullanımından kaynaklanıyor. Uzmanlar, dünyadaki tüm ölümlerin yaklaşık üçte birinin tütün, alkol, işlenmiş gıda ve fosil yakıt endüstrilerinden kaynaklandığına dikkat çekiyor.

Halk Sağlığı Üzerindeki Tehdit Büyüyor

Fosil yakıt kaynaklı PM2,5 kirliliği, Türkiye’de her yıl yaklaşık 26 bin 500 kişinin hayatını kaybetmesine zemin hazırlıyor. Kalp ve damar hastalıkları, solunum yolu rahatsızlıkları, inme, diyabet ve akciğer kanseri gibi ciddi sağlık sorunlarını tetikleyen bu kirlilik, özellikle bebekleri ve çocukları da vuruyor. Rapora göre her yıl tahminen 8 bin erken doğum gerçekleşirken, 8 bin 200 bebek düşük doğum ağırlığıyla dünyaya geliyor ve çocuklarda 5 bin 100 yeni astım vakası görülüyor.

Benzer şekilde, küresel ölçekte enerji piyasalarında yaşanan dalgalanmalar ve artan yakıt maliyetleri şirketleri zor durumda bırakırken, ulusal ekonomiler de bu kirliliğin yarattığı yükü taşımakta güçlük çekiyor.

Ekonomik Bilanço Sağlık Bakanlığı Bütçesini Katlıyor

Hava kirliliğinin Türkiye ekonomisine yıllık maliyeti yaklaşık 55 milyar dolar seviyesine ulaşıyor. Bu devasa rakam, ülkenin 2024 yılı gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 4,1’ine karşılık geliyor. Ayrıca söz konusu ekonomik maliyet, Sağlık Bakanlığı’nın 2024 bütçesinin yaklaşık 2,5 katına denk düşüyor.

Kirlilik sadece can kaybı ve tedavi masrafları yaratmıyor; iş gücü verimliliğini de doğrudan düşürüyor. Türkiye’de yılda yaklaşık 8,5 milyon gün, hava kirliliğine bağlı hastalıklar nedeniyle işten uzak kalındığı hesaplanıyor. Enerji sektöründe atılacak adımların önemine dikkat çeken uzmanlar, tıpkı uluskalararası fonların yaşadığı büyük zararlar gibi, önlem alınmaması durumunda maliyetlerin katlanarak artacağını ifade ediyor.

Kömürden Çıkış Çağrısı

Raporun başyazarları ve ilgili uzmanlar, Türkiye’nin hâlihazırda PM2,5 için ulusal dış ortam hava kalitesi standardına sahip olmadığını hatırlatıyor. Sağlık ve ekonomi üzerindeki bu kronik baskıyı sonlandırmanın tek yolunun enerji, ulaşım ve sanayi politikalarında köklü bir değişim yapmaktan geçtiği belirtiliyor. Başta kömürlü elektrik üretiminden acilen vazgeçilmesi olmak üzere, çevre dostu politikaların hayata geçirilmesi gerektiğinin altı çiziliyor.