Borsa İstanbul’un Piyasa Değeri Milli Gelire Oranla Tarihi Düşüşte

Borsa İstanbul’da (BIST) son dönemde yaşanan dalgalanmalar ve değer kayıpları sürerken, piyasanın toplam değerinin Türkiye’nin Gayrisafi Yurt İçi Hasılası’na (GSYİH) oranı son yılların en düşük seviyelerinden birine geriledi. Yayımlanan son finansal strateji raporlarına göre, Borsa İstanbul’un piyasa değeri/GSYİH oranı 0,14x seviyesine inerek tarihsel ortalama olan 0,21x’in yüzde 35 altına düştü.

Piyasa değerlemesini ve hisse senetlerinin reel ekonomiye oranını ölçmek amacıyla hazırlanan analizler, Türk borsasındaki iskonto oranının derinleştiğini ortaya koyuyor. Yatırım fonlarında yaşanan gelişmeler ve BIST 30 başta olmak üzere ana endekslerdeki gerilemeler, piyasanın milli gelire kıyasla tarihsel ortalamalardan belirgin şekilde uzaklaşmasına yol açtı.

Tarihsel Süreçte En Düşük Seviye 1994’te Görülmüştü

Borsa İstanbul’un milli gelire oranla sergilediği bu zayıf seyir, geçmişteki büyük ekonomik kriz dönemlerini hatırlatıyor. Verilere göre borsa, piyasa değeri/GSYİH oranında en derin dip seviyeyi 1994 ekonomik krizinde görmüştü. Benzer şekilde 2001 finansal krizi, 2008 küresel ekonomik krizi ve 2016 yılındaki olağanüstü gelişmelerin ardından da borsa değeri tarihi ortalamalarının çok altına sarkmıştı.

Makroekonomik dengeler açısından değerlendirildiğinde, iç piyasadaki enflasyonist baskılar ve tüketim alışkanlıklarındaki değişimler de reel sektör üzerinde etkili oluyor. Örneğin, tarım ve gıda sektöründe yaşanan maliyet artışları neticesinde limon fiyatlarında üretici ve market arasındaki fark gibi makasların açılması, genel enflasyon beklentilerini ve hanehalkı harcamalarını doğrudan etkiliyor.

Piyasa Değeri / GSYİH Oranı Nasıl Hesaplanıyor?

Finansal analizlerde piyasaya giriş ve çıkış noktalarını belirlemek için kritik bir gösterge kabul edilen piyasa değeri/GSYİH oranı, ABD doları cinsinden son 4 çeyreğin nominal GSYİH verileri ile BIST 100 Endeksi’nin günlük kapanış değerleri karşılaştırılarak hesaplanıyor. Hesaplamalarda son açıklanan milli gelir verilerinin etkisini doğru yansıtabilmek amacıyla GSYİH verilerine bir çeyreklik gecikme uygulanıyor.

Uzmanlar, bu seride -1 standart sapma seviyesinin tarihsel olarak piyasaya giriş için makul bir nokta olduğunu, piyasanın +1 standart sapmanın üzerinde ise yalnızca kısa süreler işlem gördüğünü ifade ediyor. Vatandaşların birikimlerini değerlendirme arayışında olduğu bu dönemde, finansal enstrümanlar kadar hukuki süreçler de önem taşıyor; nitekim hanehalkı varlıklarının korunması noktasında yargıtay’dan ziynet eşyalarının iadesine ilişkin emsal karar gibi yasal düzenlemeler de mülkiyet ve birikim takibinde yakından izleniyor.

Gelişmekte Olan Ülkelerin Yüzde 7 Gerisinde

Piyasayı etkileyen temel faktörler arasında makroekonomik aktivitede gözlenen yavaşlama, kredi büyümesindeki dengelenme, cari açıktaki daralma ve enflasyonla mücadele kapsamında uygulanan sıkı para politikası yer alıyor. Uluslararası endeks sağlayıcılarının uyarıları ve küresel risk iştahındaki değişimler neticesinde Borsa İstanbul, diğer gelişmekte olan ülke (GOÜ) borsalarına göre yüzde 7 daha düşük performans sergiledi.

Türkiye’nin uluslararası finansal entegrasyonu ve yabancı yatırımcı çekme potansiyeli değerlendirilirken, küresel ölçekteki tarihsel ve ticari bağlar da gündeme geliyor. Geçmişten günümüze uzanan uluslararası ilişkiler çerçevesinde türk-alman işgücü anlaşmasının 65. yılı gibi önemli dönüm noktaları, Türkiye’nin Avrupa ve küresel piyasalarla olan ekonomik ve sosyal entegrasyonunun derinliğini simgeliyor. Analistler, orta ve uzun vadede hisse senetlerinde toparlanma yaşanabilmesi için makroekonomik istikrarın ve yabancı sermaye girişlerinin belirleyici olacağını vurguluyor.